Δευτέρα, 27 Αυγούστου 2018

Απόσπασμα άρθρου του Δημήτρη Παπανικολόπουλου

 
Το αρχικό τμήμα άρθρου-σκέψεων του Δημήτρη Παπανικολόπουλου, όπως δημοσιεύθηκε στην ιστοσελίδα Commonality.gr στις 24 Αυγούστου 2018.

Για κάθε άνθρωπο που ζει και βιώνει το σήμερα. Που πιστεύει ή δεν πιστεύει. Σε οτιδήποτε ή σε τίποτα. Που κάποτε έζησε και συνεχίζει να ζει ή να θέλει να ζει. 

Οι άνθρωποι είναι "φτιαγμένοι από την ύλη των ονείρων", όπως έγραφε ο Σαίξπηρ. Τα όνειρα μας κινητοποιούν, τα όνειρα αυξάνουν την παραγωγικότητά μας σε ό,τι κάνουμε. Χρειαζόμαστε θετικό κίνητρο για να κάνουμε κάτι περισσότερο από το να επιβιώνουμε, γι αυτό καμία αλλαγή δεν θα έρθει χωρίς έναν καλό ή πολλούς καλούς λόγους που θα μας πάρουν απ’ το χέρι. Τα συναισθήματά μας είναι συχνά πιο δυνατά από τα συμφέροντά μας. Καμιά φορά και από τη λογική μας. "Για ένα όνειρο ζούμε, για τη ρουτίνα ζούμε;". Η βαρεμάρα και η αποξένωση της καθημερινής ζωής μας κατατρέχει, όπως και τα μεγάλα ταυτοτικά ερωτήματα: τι σημαίνει να είσαι Έλληνας και Ελληνίδα σήμερα; Ευρωπαίος; προοδευτική; τι μας συνέχει όλους εμάς; που πάμε; Η κοινωνία μας προχωρά χωρίς ιστορικό προσανατολισμό και αυτό προσδιορίζει το μέγεθος (ή το βάθος) του πολιτικού προβλήματος με το οποίο πρέπει να αναμετρηθεί ο ΣΥΡΙΖΑ. Η "Μεγάλη Ιδέα" μας έδειχνε το δρόμο μέχρι το 1922, ο πολιτικός και οικονομικός "εκδημοκρατισμός" μέχρι τη δεκαετία του ’80, ο νεοφιλελεύθερος "εκσυγχρονισμός" μέχρι το 2010. Η οικονομική κρίση, η νεοφιλελεύθερη διαχείρισή της και η επιτροπεία τσάκισαν και τα τρία μεγάλα όνειρα του ελληνικού λαού. Τώρα που δεν μπορούμε να γυρίσουμε το χρόνο πίσω στο 2009, όπου το φαντασιακό μας κυριαρχούνταν από την ατομική καταξίωση και πλουτισμό, τώρα που αυτές οι ατομικές και συλλογικές προσδοκίες δεν μπορούν να μεταφράζονται σε αύξηση του ιδιωτικού και δημοσίου δανεισμού, τώρα που δεν μπορούμε να κρυφτούμε από το μείζον πρόβλημα της εποχής μας (και κάθε άλλης εποχής πλέον), που δεν είναι άλλο από την κλιματική αλλαγή, τώρα είναι η ώρα να σκεφτούμε τη ζωή μας ΣΟΒΑΡΑ.

Ολόκληρο το άρθρο βρίσκεται στην ηλεκτρονική διεύθυνση: 
https://commonality.gr/o-syriza-mprosta-ston-istoriko-prosanatolismo-toy-ellinikoy-laoy/ 

Κυριακή, 26 Αυγούστου 2018

Μάνος Χατζιδάκις - Όρνιθες

Έργο 16 της εργογραφίας του συνθέτη. Καντάτα για μέτζο σοπράνο, δύο βαρύτονους, παιδική χορωδία, δύο μεικτές χορωδίες και ορχήστρα. Οι Όρνιθες περιλαμβάνουν μουσική και τραγούδια για την ομώνυμη κωμωδία του Αριστοφάνη που ανέβασε ο Κάρολος Κουν με το Θέατρο Τέχνης σε διασκευή Βασίλη Ρώτα. Ο Μάνος Χατζιδάκις συνέθεσε το έργο το 1959.

Έργο σπάνιας μεστότητας και έμπνευσης, από εκείνα που, καθώς περνάει ο χρόνος και απομακρυνόμαστε από την εποχή της δημιουργίας τους -αλλά και των πρώτων ακροάσεών μας-, συνειδητοποιούμε πως δεν πρόκειται ποτέ να ξαναγραφτούν. Όπως δεν ξαναγράφτηκαν ποτέ Αντιγόνη, Οιδίποδας, Μήδεια και Ορέστεια. Όπως δεν θα ξαναγραφτεί ποτέ η Ιθάκη, η Ιλιάδα και η Οδύσσεια. Ένα έργο που, όσες φορές και να το ακούσω, δεν πιστεύω ότι γράφτηκε στ' αλήθεια και ότι αποτελεί ενιαίο συνθετικό σύνολο. Απίστευτο -μετά από τόσες δεκαετίες που το ακούω και το έχω μάθει απ' έξω. Τόσα διαφορετικά μουσικά μέτρα, τόσες μελωδικές γραμμές σπάνιου λυρισμού, τόσες στιγμές χορωδιακής και ενορχηστρωτικής έμπνευσης που είναι αδύνατο να αναφέρω μία-μία. Ανεπανάληπτη ευφυΐα και ευρηματικότητα σε κάθε στιγμή και κάθε στροφή. 

Αυτή είναι η μαγεία των μεγάλων έργων. Να ακούγονται πάντα σημερινά, τωρινά και ταυτόχρονα αιώνια. Γιατί γδέρνουν τον πάτο της ύπαρξης, τον πάτο της ζωής και του ανθρώπου. Ανεκτίμητη βοήθεια και λύτρωση.

Πόσες φορές τραγούδησα ζωντανά πολλά από τα τραγούδια του -τόσο μπροστά σε ακροατήριο όσο και μόνος μου. Και πάντα εκείνη η ίδια ανατριχίλα -κυριολεκτικά- να με διαπερνά. Απίστευτος είναι ο Μάνος Χατζιδάκις. Απίστευτος.

Το έργο:
1. Πρόλογος – Αν κανείς σας, ω, θεατές μας – στίχοι: Βασίλης Ρώτας, τραγούδι: Μεικτή & Παιδική Χορωδία
2. Πέταγμα πουλιών
3. Η Αηδόνα – στίχοι: Βασίλης Ρώτας, τραγούδι: Ευγενία Συριώτη, Παιδική Χορωδία
4. Προσκλητήριο του Έποπα – στίχοι: Βασίλης Ρώτας, τραγούδι: Γιώργος Μούτσιος, Μεικτή Χορωδία
5. Πάροδος (Είσοδος Και Επίθεσις) – στίχοι: Βασίλης Ρώτας, τραγούδι: Μεικτή & Παιδική Χορωδία
6. Κακό μου, κακό μου – στίχοι: Βασίλης Ρώτας, τραγούδι: Σπύρος Σακκάς, Μεικτή Χορωδία
7. Φίλτατέ μου γεροντάκο – στίχοι: Βασίλης Ρώτας, τραγούδι: Μάνος Χατζιδάκις, Παιδική Χορωδία
8. Ω, καλή μου ξανθιά – στίχοι: Βασίλης Ρώτας, τραγούδι: Γιώργος Μούτσιος
9. Αν κανείς σας, ω, θεατές μας – στίχοι: Βασίλης Ρώτας, τραγούδι: Παιδική Χορωδία
10. Οι κύκνοι – στίχοι: Βασίλης Ρώτας, τραγούδι: Γιώργος Μούτσιος
11. Νά 'χεις φτερά – στίχοι: Βασίλης Ρώτας, τραγούδι: Μεικτή Χορωδία
12. Τελικός Χορός Α΄ Πράξης
13. Ω, μακάρια πετεινά – στίχοι: Βασίλης Ρώτας, τραγούδι: Γιώργος Μούτσιος, Ευγενία Συριώτη, Αγγελική Ραβανοπούλου, Σπύρος Σακκάς
14. Η μελαγχολία της Αηδόνας – στίχοι: Βασίλης Ρώτας, τραγούδι: Αγγελική Ραβανοπούλου
15. Η βουλή – στίχοι: Βασίλης Ρώτας, τραγούδι: Μεικτή Χορωδία
16. Αν κανείς σας, ω, θεατές μας – στίχοι: Βασίλης Ρώτας, τραγούδι: Μεικτή Χορωδία
17. Ντελάλημα – Καθολικό – στίχοι: Βασίλης Ρώτας, τραγούδι: Γιώργος Μούτσιος
18. Τέσσερα τα μάτια σας – στίχοι: Βασίλης Ρώτας, τραγούδι: Μεικτή Χορωδία
19. Παντεπόπτης – στίχοι: Βασίλης Ρώτας, τραγούδι: Σπύρος Σακκάς, Μεικτή Χορωδία
20. Συντάσσομαι, συντρέχω – στίχοι: Βασίλης Ρώτας, τραγούδι: Μεικτή Χορωδία
21. Τα παράσιτα – Μπαλέτο
22. Ο Σωκράτης – στίχοι: Βασίλης Ρώτας, τραγούδι: Σπύρος Σακκάς, Μεικτή Χορωδία
23. Αγγελιοφόρος – στίχοι: Βασίλης Ρώτας, τραγούδι: Αγγελική Ραβανοπούλου
24. Δοξαστικό – στίχοι: Βασίλης Ρώτας, τραγούδι: Παιδική Χορωδία, Γιώργος Μούτσιος, Ευγενία Συριώτη, Αγγελική Ραβανοπούλου, Σπύρος Σακκάς
25. Έξοδος – στίχοι: Βασίλης Ρώτας, τραγούδι: Μεικτή & Παιδική Χορωδία

Οι στίχοι του Βασίλη Ρώτα υπάρχουν στην ιστοσελίδα:






Και ένας μαγικός Γιώργος Μούτσιος να ερμηνεύει και να υποκρίνεται ταυτόχρονα. Έργο αθάνατο.

Πολλές οι λεπτομέρειες και τα γεγονότα που πλαισιώνουν το έργο. Μπορούν να βρεθούν διάσπαρτα στο διαδίκτυο. Εδώ, η σελίδα αυτή, είναι αφιερωμένη στην ακρόασή του. 

Κυριακή, 5 Αυγούστου 2018

Οι καιροί και τα... σημεία τους

Είναι χάραμα. Σχεδόν ξημερώνει. Δεν έχω ύπνο, αισθάνομαι πλήρης. Θέλω να πιω καφέ άμεσα. Σηκώνομαι και κατευθύνομαι προς τη μηχανή του εσπρέσο. Φτιάχνω τον καφέ και αρχίζω να ανιχνεύω τις πρώτες μελωδίες που ανεβαίνουν από μέσα μου. Πάλι εκείνη η μαγική εισαγωγή από το "Ήσουν παιδί σαν τον Χριστό". Με εκείνο το πιάνο με το πηδάλιο πατημένο βαθιά. Μόνο του στο στούντιο, μόνο του στο δίσκο, μόνο του στη ζωή. Τη φέρνω στο λαιμό και στα χείλη μου και αρχίζω να τη μουρμουρίζω. Κάθε φορά το ίδιο δέος. "Πώς το έγραψε αυτό το πράγμα;" Δεν ξέρω.

Πιάνω την κιθάρα στο ένα χέρι και την κούπα με τον καφέ στην άλλη και κατευθύνομαι προς το πρωινό μου καταφύγιο. Τη μικρή, σκοτεινή τουαλέτα. Κάθομαι, ακουμπώ τον καφέ πάνω στο περβάζι του καθρέφτη και στέκομαι ακίνητος για να ενταχθώ στη σιωπή του δωματίου και στο σκοτάδι του πρωινού. Κλείνω τα μάτια για να συνδεθώ με τον ύπνο που άφησα πίσω μου πριν από λίγο. Όλα συμβαίνουν με τη σειρά τους.

Σε λίγο βρίσκομαι μέσα σ' εκείνη την αίσθηση που με εκφράζει -ίσως- περισσότερο από όλες στη "ζωή" μου. Κάτι μεταξύ πραγματικότητας και μη πραγματικότητας, με μια μουσική να πλανιέται ακατάπαυστα πάνω μου και μέσα μου. Αρχίζω να αγγίζω τις πρώτες νότες. Αδιόρατα. Αρχίζουν να εμφανίζονται στο σκοτάδι.

Μάλλον ήθελα να πραγματώσω τη σιωπή του τραγουδιού που μουρμούριζα. Μόνο εικόνες, μόνο αφήγηση. Μόνο απόσταση και αποστασιοποίηση μέσα στο χρόνο.

Ο Μάνος Χατζιδάκις συνέλεξε όλη την πορεία αυτού του τόπου, στα εκατοντάδες, στα χιλιάδες χρόνια της παρουσίας του, και γέμιζε σιγά-σιγά ένα χωνί. Συνέλεξε τους καιρούς. Τους τόσο διαφορετικούς. Όπως μας τους παρέδωσαν οι αρχαίοι συγγραφείς, όπως μας τους μετέδωσαν οι μεταγενέστεροι ποιητές και ταξιδευτές, όπως ήθελαν να τους βλέπουν οι επόμενοι ονειροπόλοι και ακροβάτες της ζωής. Τα μάζεψε όλα αυτά, όχι ως Κοντορεβυθούλης -γιατί δεν είχε καμιά μικρότητα, ούτε μικροπρέπεια, ούτε "μικρή" διάσταση- αλλά ως συλλέκτης, ως φυσιοδίφης, ως αποθησαυριστής όλου αυτού του τεράστιου υλικού, που κανένας ως τότε δεν είχε βαλθεί και δεν είχε τολμήσει να το παρουσιάσει με μουσική. Κάποια στιγμή λοιπόν άρχισε να πιέζει το χωνί από πάνω και τότε, μπροστά στη μύτη, άρχισε να εμφανίζεται το μορφοποιημένο υλικό αποτέλεσμα. Τα τραγούδια και οι μουσικές. Σαν κουλουράκια.

Υπήρξε μαγική η σύμ-πτωση της παρουσίας του σε αυτόν τον κόσμο. Άφησε τεράστιο έργο. Έργο υπαρξιακό για αυτόν τον τόπο και τους ιθαγενείς του. Για όσο υπάρχει ο κόσμος. Γιατί είναι κι αυτή μια ανάγκη του κόσμου και της φθοράς, του φθαρτού της ύλης και της "ζωής". Να κρατιέται από δεδομένα, από αξίες και αξιώματα. Γιατί δεν αντέχει αλλιώς σε αυτόν το δρόμο που πήρε. Για να άντεχε, θα έπρεπε να είχε επιλέξει άλλο δρόμο. Αυτό όμως δεν έγινε εξαιτίας των τριών γνωστών παραγόντων που παρενέβησαν και εκμεταλλεύθηκαν τη φθαρτή ύλη που αντιλαμβανόμαστε: της θρησκείας, της εξουσίας και του κεφαλαίου (του ανταλλακτικού κεφαλαίου). Αλλά αυτά τα έχουμε πει σε άλλες σελίδες αυτής της διαδρομής...

Ο Μάνος Χατζιδάκις ήταν "οι καιροί". Οι καιροί που μίλησαν και εκφράστηκαν μέσα από το έργο του. Ξεκάθαρα και επαρκώς. Με σαφήνεια, χωρίς φόβο και πάθος (πόσο σπουδαία φράση), χωρίς κανένα συμφέρον, υστεροβουλία ή δεύτερη σκέψη. Κάτι δηλαδή σαν την ποίηση του Καβάφη και του Σεφέρη. Που κι εκείνοι υπήρξαν "οι καιροί". Από άλλο δρόμο και με άλλο τρόπο. Κολόνες ακλόνητες, βαθιά βυθισμένες στη γη και αφημένες να αντιμετωπίζουν τους ανέμους που λυσσομανάνε γύρω κι επάνω τους στα χρόνια και στους αιώνες. Ανέμους που σφυρίζουν άλλοτε σαν έχιδνες κι άλλοτε σαν Σειρήνες. Που ξεγελούν τα παιδιά του Κόσμου και τα παρασέρνουν σε τρομερό χορό πάνω απ' το Χάος.

Οι "καιροί" είναι λίγοι, μετρημένοι στα δάχτυλα των χεριών. Δεν χρειάζεται να είναι περισσότεροι. Αρκούν για να γράψουν και να περιγράψουν τον Κόσμο. Αυτόν τον Κόσμο που αναζητούν να βρουν οι κάθε επόμενοι για να τον στήσουν κατάρτι στη μέση της βάρκας και να πορευθούν στο πέλαγος.

Οι υπόλοιποι είναι "σημεία των καιρών". Περιστασιακά σημεία αναφοράς που φέγγουν σα μικρά τροχιοδεικτικά στο δρόμο. Που άλλοτε δείχνουν αριστερά κι άλλοτε δεξιά κι άλλοτε ευθεία μπροστά. Μπορεί και πίσω κάποιες φορές -αν έχουν τοποθετηθεί λάθος. Επειδή τα τροχιοδεικτικά τα τοποθετούν άλλοι, δεν αυτενεργούν. Κάτι σαν τον Μίκη Θεοδωράκη ή τον Γιάννη Ρίτσο, δηλαδή, κι εκείνα τα περίφημα "βραβεία Λένιν" που συνέλεξαν. Που τους τα έδωσαν -ντε και καλά- γιατί έπρεπε και το Παραπέτασμα να χρήσει τους εκλεκτούς του -με τη βούλα. Και επέλεξε αυτούς. Όχι για το "έργο" τους. Αλλά ως εκπροσώπους του Παραπετάσματος. Ως αντίπαλο δέος. Μικρές διαστάσεις, υπολειμματικές και ανούσιες. Για την καθημερινή κατανάλωση του κόσμου. Διότι αν δεν υπήρχαν οι συγκεκριμένες κοινωνικοπολιτικές συνθήκες εκείνων των εποχών, δεν επρόκειτο να λάμψει κανένα "άστρο" κανενός Θεοδωράκη, Ρίτσου, κ.λπ. Φυσικά, δεν θεωρώ πως είναι "άχρηστοι". Έχουν παραδώσει κορυφαίες στιγμές δημιουργίας -αν και ο Γιάννης Ρίτσος δεν νομίζω ότι έγραψε τίποτε άλλο πέρα από την Σονάτα, ενώ ο Μίκης, πέρα από το Άξιον Εστί, έγραψε κι άλλα τρία-τέσσερα καλά έργα. (Για την υπόλοιπη παρουσία του στη ζωή τα έχω πει σε άλλες σελίδες. Όπως και για τον πατερναλισμό του και την ανάγκη των ιθαγενών να "σκιάζονται" από τον Πατέρα.)

Είπαμε. "Οι καιροί και τα... σημεία τους".

Πέμπτη, 2 Αυγούστου 2018

Περί πνευματικών δικαιωμάτων και Διαδικτύου

Η απαγόρευση πρόσβασης στα μεγάλα έργα μέσω του Διαδικτύου είναι μάλλον μια μέθοδος που δεν ανταποκρίνεται στις ιλιγγιώδεις ταχύτητες εξέλιξης του χώρου της πληροφορίας, έτσι όπως αυτές εμφανίσθηκαν και κυριάρχησαν μετά το έτος 2000 (περίπου). Η μέθοδος αυτή θεωρώ πως ανήκει σε άλλες, περασμένες εποχές που χάθηκαν για πάντα στο παρελθόν και αποτελούν κεφάλαιο της ιστορίας.

Φυσικά και πρέπει το έργο των δημιουργών να διασφαλίζεται -και διασφαλίζεται με τον καλύτερο τρόπο όταν διαδίδεται ελεύθερα και μπορεί να γίνεται γνωστό σε κάθε γωνιά του πλανήτη. Αυτό υπαγορεύει η ελεύθερη διάδοση δεδομένων της νέας εποχής. 


Η απαγόρευση μετάδοσης δεν αποτελεί λύση. Ας βρεθούν άλλες λύσεις από τους ειδικούς νομικούς επί της πληροφορίας. Αυτό, εξάλλου, είναι ένα τεράστιο θέμα το οποίο δεν έχει καν προσεγγισθεί μέχρι σήμερα. Ίσως όμως έλθει κάποια στιγμή που θα πρέπει να αντιμετωπισθεί.

Πολλοί σύγχρονοι καλλιτέχνες, που δημιουργούν και παράγουν σε παρόντα χρόνο, έχουν καταργήσει κάθε μεσάζοντα, εταιρεία δισκογραφική ή παραγωγής, και χρεώνουν την ακρόαση ή την αγορά του έργου τους στον κάθε ακροατή ατομικά μέσω διαδικτυακών λογαριασμών και καρπώνονται οι ίδιοι το κέρδος απευθείας. Θεμιτό και εφικτό. Ίσως αποτελέσει μια καλή βάση για τις μελλοντικές εξελίξεις στο θέμα των πνευματικών δικαιωμάτων.

Ίσως όμως πάλι και να μην έλθει ποτέ η στιγμή κατά την οποία το θέμα θα ζητά να αντιμετωπισθεί συνολικά γιατί απλώς κάτι τέτοιο δεν θα είναι δυνατό λόγω της ελευθερίας στη διάδοση της πληροφορίας. Τότε αυτό το δημιούργημα του ανθρώπου θα καταστεί ανεξέλεγκτο -κάτι που ούτως ή άλλως συμβαίνει σε μεγάλο βαθμό- και θα οδηγήσει την ανθρωπότητα σε άλλες διαδρομές -αν αυτές υπάρξουν.