Παρασκευή, 31 Μαρτίου 2017

Ερωτήματα στο Χάος

στην Ελένη

Τι είναι αυτός ο κόσμος; Πού πάει αυτός ο κόσμος; Κανείς δεν μπόρεσε να απαντήσει. Και, φυσικά, ούτε κι εγώ. Και δεν είμαι καθόλου σίγουρος ότι θα μπορέσει να απαντήσει κάποιος στο μέλλον με δεδομένα τα συγκεκριμένα χαρακτηριστικά του ανθρώπου. Εκτός κι αν σε κάποιο άγνωστο μέλλον υπάρξει κάποια "παρέμβαση" στα κατασκευαστικά στοιχεία του ανθρώπου και αυτού που αποκαλούμε "Κόσμος", "ζωή" -πράγμα που άπτεται βέβαια της σφαίρας του "θαύματος".

Από την αυγή του ανθρώπου μέχρι σήμερα έχουν γίνει βήματα μόνο σε πρακτικό επίπεδο. Στη δόμηση μιας κοινωνίας, στην ικανότητα επιβίωσης, στις συνθήκες διαβίωσης, στον τρόπο αναπαραγωγής, στο λόγο και στην έκφραση, στην αγωγή της ψυχής, σε τέτοια πράγματα. Τίποτα δεν έχει βρεθεί, ανακαλυφθεί, που να προσεγγίζει -όχι βέβαια να "εξηγεί"- το τι είναι "Κόσμος" και "ζωή".

Ένα καθαρά φασιστικό καθεστώς "ζωής" έχει επιβληθεί στο ανθρώπινο είδος -αφού μόνο γι' αυτό μπορούμε να μιλάμε μιας και δεν έχουμε ιδέα αν και τι αντιλαμβάνονται ή ακόμη και γνωρίζουν άλλα είδη.

Φιλόσοφοι, μύστες, θρησκευτικοί ταγοί, καλλιτέχνες, λόγιοι και απλοί άνθρωποι έχουν λιώσει την αγωνία τους πάνω σε χαρτιά, μουσαμάδες, πεντάγραμμα. Έσκαψαν τη γη βαθιά για να την κάνουν να καρπίσει μήπως κι έτσι μάθουν κάτι. Τίποτα δεν έμαθαν ποτέ. Μόνο τον τρόπο να ζουν γνώρισαν και τις παραλλαγές του. Αλλά ποτέ δεν έμαθαν το βαθύτερο γιατί. Αρκέστηκαν σε ένα προσωρινό και επιφανειακό γιατί, η απάντηση του οποίου προκύπτει ως συνέπεια των δυο βασικών ενστίκτων -της επιβίωσης και της αναπαραγωγής. Αλλά δεν έμαθαν ποτέ γιατί υπάρχουν αυτά τα δυο ένστικτα και πού οδηγούν -αν οδηγούν κάπου.

Οι θρησκείες πουλάνε κι αγοράζουν εξουσία μέσα από το ερώτημα που παραλύει τον άνθρωπο. Και το εκμεταλλεύονται στο έπακρο. Δεν έχουν προσφέρει ούτε ένα πετραδάκι χειροπιαστό. Μόνο αξιώματα στείρα. Τα αξιώματα όμως δεν μας οδηγούν σε καμιά υπέρβαση γιατί είναι αναπόδεικτα. Ακόμη και οι θετικές επιστήμες που τα χρησιμοποιούν, το κάνουν στα πλαίσια ενός εγνωσμένα πεπερασμένου πεδίου πάντα, δηλαδή, που γνωρίζουν πως είναι πεπερασμένο: ευκλείδειο, νευτώνειο, γενικώς μη σχετικιστικό. Ξέρουν όμως πολύ καλά ότι οι μέγιστες αλήθειες κρύβονται έξω από αυτά τα συμβατικά πεδία και, φυσικά, πρέπει να είναι αποδείξιμες. Όπως γνωρίζουν ότι με τα δεδομένα κατασκευαστικά χαρακτηριστικά μας μάλλον δεν μπορούμε να αντιληφθούμε -και, πολύ περισσότερο, να αποδείξουμε, παραπέρα.   

"Τὰ πάντα ῥεῖ καὶ οὐδὲν μένει" αναφέρει ο Πλάτωνας πως είπε ο Ηράκλειτος, αυτός που θεωρείται τόσο σοφός και σπουδαίος μέσα στα χρόνια. Δε λέω, φυσικά έτσι είναι. Αλλά για τη ζωή τη ζώσα και όχι για το Επέκεινα. Και πόσα άλλα κούφια λόγια έχουν ακουστεί τόσες χιλιάδες "χρόνια" (άλλο κόλπο κι αυτό -ο "χρόνος" που μετράται...).

Μόνο ο Σωκράτης είχε την τόλμη να δηλώσει τη μοναδική αλήθεια: "ἕν οἶδα, ὅτι οὐδέν οἶδα". Και τέλος. Μετά όμως πήγε και αυτοκτόνησε για να μην αντισταθεί στο ρου της ανθρωπότητας, που δημιουργούσε κοινωνίες επειδή υπάκουγε στα ένστικτα. Αφού οι κοινωνίες για να μπορέσουν να επιβιώσουν πρέπει να διέπονται από νόμους και κανόνες. Και οι πολίτες να τους υπακούν. Τα έκανε λίγο σαλάτα δηλαδή με το τέλος που επέλεξε να δώσει. Υπήρξε αναντίστοιχος με τον ίδιο του τον εαυτό. Πάντα κάτι δεν μου πήγαινε καλά με την επιλογή του.

Το τι ανοησίες έχουν ειπωθεί στην ιστορία της ανθρωπότητας μόνο και μόνο για να καταγραφούν ως "σπουδαίες ρήσεις" δεν λέγεται. Βλακώδεις ειρμοί και συνειρμοί ανθρώπων απόλυτα συμβιβασμένων με το δεδομένο των ενστίκτων, με το "δεδομένο" της Ύπαρξης. Ανθρώπων που στην ουσία υπήρξαν και λειτούργησαν ως μπακάληδες της ανθρωπότητας. Ποιος θα βρει τον καλύτερο τρόπο επιβίωσης και διαβίωσης για να τον πλασάρει και να γίνει "διάσημος", νομίζοντας πως φέρνει νέους ήλιους στα σκοτάδια. Όλα αυτά δεν ήταν τίποτα περισσότερο από γλοιώδεις ματαιοδοξίες ανθρώπων δειλών και ατροφικών. Πολιτικά συστήματα, ιδεολογίες, κοινωνικές επιταγές και ανάγκες. Ηλίθιοι όλοι τους. Στρουθοκάμηλοι που βουτάνε το κεφάλι στην άμμο για να αποφύγουν το Μέγα Ερώτημα. Ο Νίκος Καζαντζάκης κάτι τόλμησε να κάνει. Να αφεθεί στο Χάος και να παρασυρθεί από το Απόλυτο Τίποτα δίνοντας παρακαταθήκη και προσταγή να σκάβουμε για να ψάχνουμε. Πώς όμως; Διαιωνίζοντας την ύπαρξη έτσι ώστε "κάποτε" ίσως να υπάρξει μια πιθανότητα προσέγγισης του Χάους. Δυστυχώς για εκείνον, αυτό δεν μου λέει τίποτα. Απλώς μεταθέτει το θέμα σε επόμενες γενιές προκειμένου να το αποτινάξει από πάνω του και να μην επωμισθεί την ευθύνη του (όσο κι αν διακηρύσσει "να λες πως μόνος μου θα σώσω την ανθρωπότητα" ή κάτι τέτοιο, τέλος πάντων).

Σε ατομικό επίπεδο, υπάρχω επειδή βρέθηκα. Και βρέθηκα είτε επειδή κάποιοι άλλοι το αποφάσισαν είτε για κάποιον άλλο λόγο που δεν μπορώ να γνωρίζω και ούτε θα μάθω. Συνεχίζω να υπάρχω όχι από κάποια περιέργεια. Αυτό το "από περιέργεια υπάρχω" είναι ανόητο και αβάσιμο. Δεν θα ικανοποιηθεί καμιά περιέργεια -όπως δεν ικανοποιήθηκε ποτέ η περιέργεια κανενός εδώ και χιλιάδες χρόνια. Υπάρχω μόνο και μόνο για να καταφέρνω, όταν, όπως και όσο μπορώ, να δίνω κάτι από εμένα, κάτι δικό μου, σε άλλες υπάρξεις που υπάρχουν. Κάτι που μπορεί να τους φέρει χαρά, γέλιο, ανακούφιση σωματική ή υλική ή ηθική ή οτιδήποτε άλλο. Δεν μπορώ να τους προσφέρω βαθύτερα πράγματα γιατί αυτά ταλανίζουν κι εμένα. Και, φυσικά, δεν μπορώ να δημιουργήσω νέες αδιεξοδικές υπάρξεις. Θα ήταν πρόστυχο και ανήθικο πέρα για πέρα. Θα ήταν σαν να έγλυφα εκεί όπου έφτυνα. Όχι, όχι εγώ κάτι τέτοιο.

Αρκετοί, πολλοί μάλλον, με την τρέχουσα "λογική", μιλάνε για φόβο ανάληψης ευθυνών. Ανοησίες και πάλι. Φτηνά επιχειρήματα πρώτου επιπέδου. Επιπέδου χυδαίων περιοδικών και ανόητης "ροζ λογοτεχνίας". Δύσκολα βρήκα πιο υπεύθυνο άνθρωπο από όλους όσους γνώρισα και συναναστράφηκα στη ζωή μου. Δεν ήταν εκεί το θέμα. Το θέμα ήταν στο ότι δεν θα είχα καμιά απάντηση όταν θα μου έθετε κάποιος το Μέγα Ερώτημα. Αφού δεν την έχω την απάντηση. Και θα αισθανόμουν φρικτά. Δεν θέλω να κληροδοτώ αδιέξοδα. Το θεωρώ φασιστικό και απάνθρωπο. Δεν ξέρω πώς μπορούν και ζουν και κοιμούνται ήσυχοι οι άλλοι όταν ξέρουν πως κληροδοτούν την απαράδεκτη φράση "Έτσι είναι". Όχι πώς ζουν μαζί της, αλλά πώς την κληροδοτούν -το να ζεις μαζί της είναι αναπόφευκτο αφού δεν μπορείς να κάνεις κι αλλιώς.

Ένας λόγος υπάρχει για να ζεις: μόνο για να δίνεις. Και μετά να φεύγεις. Χωρίς να αφήνεις κανενός είδους αποτύπωμα πίσω σου.

Στο Χάος απαντάς με χάος.


Δεν υπάρχουν σχόλια: