Παρασκευή, 11 Νοεμβρίου 2016

Leonard Cohen - Εις μνήμην



Σήμερα μάθαμε ότι έφυγε ο Leonard Cohen. Περισσότερο άκουσα παρά έπαιξα τα τραγούδια του. Και μάλιστα τον άκουσα κατά περιόδους -λίγες κι αυτές, αλλά με εμμονικά επαναλαμβανόμενες ακροάσεις. Κυριολεκτικά χανόμουν μέσα στα τραγούδια του και, όταν σταματούσα, χρειαζόμουν αρκετό χρόνο για να συνέλθω και να εξοικειωθώ πάλι με την τρέχουσα πραγματικότητα ενώ έκανα καιρό για να επανέλθω πάλι σε εκείνον. Έχω έναν απέραντο θαυμασμό για το έργο του αλλά και για το ίδιο το άτομό του, που προκύπτει από τις ελάχιστες δημοσιοποιημένες εικόνες και σκηνές της ζωής του. Είναι από τους ελάχιστους καλλιτέχνες τού οποίου παρτιτούρες των τραγουδιών έχω στη βιβλιοθήκη μου εδώ και δεκαετίες.

Ήταν ο γηραιότερος της γενιάς του. Θυμάμαι πως ήταν ο πρώτος που πέρασε το κατώφλι των εβδομήντα χρόνων και τότε ένιωσα πως αυτή η γενιά, η γενιά της μουσικής του '60, που με είχε κυριολεκτικά γαλουχήσει, είχε πια γεράσει. Αργότερα ήταν ο πρώτος που πέρασε τα ογδόντα. Ήταν πια παππούς. Ο Leonard Cohen παππούς. Κι όμως, ήταν. Και ήταν όμορφο που ανέβηκε τη σκάλα μέχρι εκεί πάνω. Πολλοί συνοδοιπόροι του είχαν χαθεί από πολλά χρόνια, κατακρημνιζόμενοι από τη σκάλα, είτε σε ατυχήματα, είτε σε αυτοκτονίες, είτε σε δολοφονίες, είτε διαλυμένοι από τις εξαρτήσεις. Εκείνος είχε την ιδιαιτερότητα να είναι ο μεγαλύτερος σε ηλικία και να προχωράει ακόμη μέσα στο χρόνο.

Ήξερα ότι κάποια μέρα θα φύγει μεγάλος σε ηλικία. Ήταν ο μόνος για τον οποίο είχα σκεφτεί το τέλος του. Τώρα που πια το γεγονός έχει συντελεστεί, νομίζω πως είχα φανταστεί αυτή τη στιγμή επειδή είχα πάντοτε την αίσθηση ότι πρόκειται για έναν άνθρωπο που ζούσε με απόλυτη πληρότητα τη ζωή του σε ό,τι κι αν έκανε. Νιώθω πως ο κύκλος που διέγραψε ήταν πλήρης -όσο πλήρης μπορεί να είναι μέσα στη σχετικότητα των πραγμάτων.

Όπως έλεγε κι εκείνος, δεν ήταν η μουσική η προτεραιότητά του. Η μουσική ήταν απλώς το όχημα πάνω στο οποίο ακουμπούσαν και ταξίδευαν οι στίχοι του. Σίγουρα δεν πρόκειται για στίχους καθαρά "ποιητικής" μορφής, όπως η ποίηση των Yeats, Keats, Eliot, Kipling ή Pound. Πρόκειται όμως για στίχους που ξέφευγαν εντελώς από τα στενά όρια του τραγουδιού. Απλώνονταν πολύ-πολύ παραέξω. Άγγιζαν και αγκάλιαζαν την ποίηση. Είχαν δομή ποιητική και διέθεταν την ενόρασή της, το βάθος της και τον συμβολισμό της.

Φυσικά και δεν "φτώχυνε" η ανθρωπότητα με την αναχώρησή του. Είναι ανόητο αυτό που διαβάζω συνεχώς -αλλά και σε κάθε αναχώρηση κάποιου σημαντικού ανθρώπου. Πόσο μάλλον για τον Cohen, που έζησε έναν βίο πλήρη ημερών και εμπειριών. Δεν το καταλαβαίνω αυτό. Γιατί οι άνθρωποι έχουν την ανάγκη να έχουν πάντα δίπλα τους -σαν αέναους κηδεμόνες και ινστρούκτορες- αυτούς που αρέσκονται να αποκαλούν "πνευματικούς ταγούς" ή "πνευματικούς ανθρώπους"; Προφανώς δεν έχουν καταλάβει ότι δεν είναι αυτός ο "ρόλος" τους. Και, φυσικά, δεν έχουν κατανοήσει ότι ο κάθε άνθρωπος ζει εντελώς και απόλυτα μέσα στο δικό του χωροχρονικό σύστημα, που δεν είναι σε καμιά περίπτωση το ίδιο με εκείνο των άλλων ανθρώπων. Οι άνθρωποι γενικά νομίζουν πως όλοι ζούμε στον ίδιο κόσμο, στο ίδιο "σύμπαν" και πως όλους μάς διέπουν οι ίδιες "αρχές" και "αξίες" και πως όλοι "είμαστε ίδιοι". Ανόητο. 

Ο Leonard Cohen ήταν ένα χαρισματικό πλάσμα που είχε το σπάνιο δώρο να μπορεί να εκφράζεται εύστοχα και ευαίσθητα με λίγες και απλές λέξεις. Ήταν πλασμένος από το υλικό των ποιητών. Αλλά, πάνω απ' όλα, για μένα δεν υπήρξε ποτέ "σκοτεινός" καλλιτέχνης. Το αντίθετο. Ο Leonard Cohen ήταν ένα πλάσμα φωτεινό επειδή βουτούσε συνεχώς στα σκοτάδια για να ανακαλύψει το φως που με τόση αγωνία αναζητούσε.

Δεν υπάρχουν σχόλια: