Κυριακή, 20 Νοεμβρίου 2016

Μεγάλο φάρμακο ο Καζαντζίδης



Ο Στέλιος Καζαντζίδης στη θάλασσα
του Αγ. Κωνσταντίνου, που τόσο αγαπούσε
Ο Καζαντζίδης είναι ο ένας. Ο μοναδικός. Ο απόλυτος. "Όλους τους τραγουδιστές να τους βάλεις σ' ένα καζάνι, μισό Καζαντζίδη δεν βγάζουν", είχε πει ο μεγάλος Άκης Πάνου, ενώ ο Μάνος Χατζιδάκις δήλωνε πως φωνές σαν του Καζαντζίδη βγαίνουν κάθε διακόσια χρόνια (για τον αριθμό των χρόνων που ανέφερε ο Μ.Χ. οι απόψεις διίστανται)...

Η πρώτη μου μνήμη από τον Στέλιο Καζαντζίδη είναι στην κρατική τηλεόραση το 1975, όταν παρουσίασε τα τραγούδια τού δίσκου "Υπάρχω". Ήμουν σχετικά μικρός, δέκα χρονών. Στέκομαι μπροστά στην τηλεόραση και βλέπω παραταγμένους σε καρέκλες κάποιους ανθρώπους με μουσικά όργανα, στη μέση ενός άδειου σκηνικού, ενός άδειου και γκρίζου (όπως όλα στην τηλεόραση τότε) στούντιο. Το "σκηνικό" από μόνο του ήταν πολύ υποβλητικό. Αλλά, φαίνεται, πως κάτι ένιωσα, κάτι εισέπραξα από αυτό που εξέπεμπαν εκείνοι οι άνθρωποι στο γυαλί. Ο Καζαντζίδης δεν ήθελε με τίποτα να βγει στην τηλεόραση -ακόμη και τα ίδια τα τραγούδια τού φαίνονταν πολύ "μοντέρνα". Φαντάζομαι, λοιπόν, πως η αμηχανία και η αγωνία όλων θα ήταν μεγάλη και έντονη εκείνες τις στιγμές. Με δεδομένο μάλιστα ότι επρόκειτο για έναν ζωντανό μύθο -αφού ο Στέλιος Καζαντζίδης είχε γίνει μύθος σχεδόν από την αρχή της καριέρας του- αλλά και ότι είχε σταματήσει τις ζωντανές εμφανίσεις του στα μαγαζιά πάρα πολύ νωρίς -ήδη από το 1965. Ήταν δηλαδή ήδη δέκα ολόκληρα χρόνια απών από τα μάτια των ανθρώπων. Εκείνο το βράδυ έμεινα με το στόμα ανοιχτό. Άκουγα τη μεγάλη φωνή του και έβλεπα τα μάτια του χαμένα στην ονειροπόληση τού στίχου και συγκλονίστηκα. Μικρό παιδί. Ανατρίχιασα. Το θυμάμαι σαν τώρα. Η μορφή του σφραγίστηκε για πάντα μέσα μου. Φυσικά και δεν ήξερα γιατί. Φυσικά και άκουσα και είδα κι άλλους τραγουδιστές στην τηλεόραση όταν ήμουν μικρό παιδί -ανοιχτός και άγραφος "δέκτης" όλων των ερεθισμάτων. Κανένας όμως δεν "έγραψε" μέσα μου όπως έγραψε ο Καζαντζίδης σε εκείνες τις εκπομπές (ο δεύτερος που "έγραψε" τόσο, στο ίδιο πάλι στούντιο, ήταν ο Μάρκος, που παρέμεινε μέχρι σήμερα το ίδιο ζωντανός μέσα μου). 

Κάποια φορά, μεγάλος πια και έχοντας αφήσει αρκετά χρόνια το πάλκο, με δεδομένο ότι τον Καζαντζίδη τον είχα ακούσει αρκετά και συνέχιζα να τον ακούω αλλά και ότι ήξερα πια τι σήμαινε να ξέρεις να τραγουδάς -μέσα από την πολύχρονη πείρα αλλά και από δυο χρόνια μαθημάτων φωνητικής με έναν σπουδαίο δάσκαλο- αναρωτήθηκα για την εκφορά των φωνηέντων από τον Καζαντζίδη. Ήξερα πια πως κάποια φωνήεντα είναι "εύκολα" και κάποια είναι "δύσκολα". Ήξερα πως υπάρχουν συνδυασμοί γραμμάτων στους οποίους ακόμη και τα εύκολα φωνήεντα μπορούν να καταστραφούν μέσα στο τραγούδι. Μελέτησα την ερμηνεία του σε πολλά και διαφορετικά τραγούδια, αναζητώντας την απόδοση των διαφορετικών φωνηέντων. Αυτό που βρήκα ήταν πως ο Καζαντζίδης ερμήνευε ΟΛΑ τα φωνήεντα με την ίδια τελειότητα άρθρωσης, με την ίδια ένταση και την ίδια καθαρότητα και διαύγεια -πράγμα που δεν έχω ακούσει να συμβαίνει σε άλλον τραγουδιστή ή τραγουδίστρια. Για παράδειγμα, στις άνω και κάτω βοηθητικές γραμμές του πενταγράμμου (αυτό που λέμε "στα ψηλά" και "στα χαμηλά") υπάρχει από τους τραγουδιστές μια τάση "σύγκλισης" τού Ο με το Α, έτσι ώστε το ένα μοιάζει με το άλλο, προκειμένου να μπορέσουν να αποδοθούν οι φθόγγοι και να γίνουν κατανοητοί οι στίχοι. Αυτό κάνουν όλοι οι τραγουδιστές, ακόμη και οι πιο καταξιωμένοι. Ο Καζαντζίδης δεν το είχε ανάγκη. Για τον Καζαντζίδη το Ο ήταν Ο και το Α ήταν Α σε όλες τις γραμμές του πενταγράμμου -και κυρίως, βέβαια, στις άνω και κάτω βοηθητικές.

Ο Στέλιος Καζαντζίδης αποτέλεσε την απόλυτη διέξοδό μου στα χρόνια τής στενής μου σχέσης με το αλκοόλ. Το φάρμακό μου. Εκείνη την μακριά και σκοτεινή νύχτα κατά την οποία έχανα τον εαυτό μου αλλά και τη ζωή συνεχώς. Καθημερινά. Και βούταγα ολοένα και πιο βαθιά. Τότε άνοιγαν οι πιο κρυφές καταπακτές του υποσυνείδητου και πανάρχαιες πληγές, πάθη και ερωτήματα ανέβαιναν στην επιφάνεια. Η μητρική γλώσσα γινόταν το ζητούμενο μέσο. Και επειδή όλα σχεδόν τα τραγούδια που είχα τραγουδήσει μέχρι τότε είχαν καταρρεύσει ως ρηχά, ψεύτικα και επιτηδευμένα, έμενε μόνο του στην επιφάνεια το λαϊκό τραγούδι -με το οποίο διατηρούσα από παιδί μια "παράλληλη" και δυνατή σχέση, όπως άλλωστε οι περισσότεροι σ' αυτόν τον τόπο. Έτσι όπως ήταν αξεδιάλυτοι και μπερδεμένοι κουβάρι οι ψυχικοί και συναισθηματικοί μου λαβύρινθοι, το λαϊκό τραγούδι γινόταν η έκφρασή μου. Και όταν δεν μου έφτανε πια κανένας τραγουδιστής, στην επιφάνεια έμενε μόνο η αλήθεια τής ψυχής τού Στέλιου Καζαντζίδη. Η καθαρή ματιά και φωνή του. Η αλάνθαστη πρωτογενής, πρωτόγονη κι ακατέργαστη κραυγή του ανθρώπου στο πρώτο αίσθημα και συναίσθημα απέναντι στον εαυτό του, στον συνάνθρωπο, στη ζωή και στη "μοίρα".

Είναι πολύ πιθανό ο Στέλιος Καζαντζίδης να λειτούργησε για μένα εκείνα τα χρόνια ως το θετικό πρότυπο ενός πατέρα απολεσθέντος. Αλλά ενός πατέρα εξιδανικευμένου στα μάτια μου με τη μορφή ανθρώπου αλλά και ειδικότερα καλλιτέχνη. Όταν το σκέφτομαι πια, τώρα που όλα αυτά έχουν μείνει πολύ πίσω, το θεωρώ πιθανότατο. Ήταν η εποχή τής αναζήτησης τού Πατέρα και τής εξεύρεσης ισορροπιών στη σχέση αυτή με το πατρικό ένστικτο, το οποίο είχα συνειδητά απαρνηθεί στη ζωή μου. Με τον Στέλιο είχαμε κοινό και αυτό το σημείο. Δεν είχε κάνει παιδιά γιατί κάποιος "άλλος" τον είχε εμποδίσει. Τα βλέπω τώρα σιγά-σιγά όλα αυτά να αποκρυπτογραφούνται και καταλαβαίνω. Και απελευθερώνομαι από τα πάντα.

Μετά από τόσα χρόνια -και αφού ο ψυχικός και συναισθηματικός μου κόσμος διευθετήθηκαν και τα αδιέξοδα έγιναν δρόμοι ανοιχτοί- ο Καζαντζίδης εξακολουθεί να είναι πάντα εκεί, με αυτή την αθάνατη φωνή και το απαράμιλλα διαυγές συναίσθημα. Οι ερμηνείες του για μένα αποτελούν πάντα αντικείμενο θαυμασμού. Κάθε φορά ανακαλύπτω και κάτι διαφορετικό, κάτι πολύ μεγάλο.

*Επέλεξα μια φωτογραφία του στον τόπο που αγάπησε τόσο πολύ και όπου πέρασε τα -ίσως- ομορφότερα χρόνια του, κάνοντας δυο πράγματα που πραγματικά λάτρευε στη ζωή του -να ψαρεύει και να συναναστρέφεται απλούς ανθρώπους.

Δεν υπάρχουν σχόλια: