Τετάρτη, 2 Νοεμβρίου 2016

Περί "ελευθερίας"


Όχι. Δεν είναι ελεύθερη η σχέση γονέα-παιδιού. Δεν μπορεί να είναι ελεύθερη. Ό,τι και να κάνει ο γονέας, ό,τι και να λέει, όποιας "ελευθερίας" και να υπεραμύνεται, αυτή η σχέση, από τη φύση της, δεν μπορεί ποτέ να είναι ελεύθερη. Και αυτό γιατί τίποτα στη ζωή δεν είναι ελεύθερο. Δεν υπάρχει ελευθερία. Η ελευθερία είναι μια ψυχική διάθεση ή κατάσταση. Μια καθαρά εσωτερική διαδικασία του νου και της ψυχής.

Το θέμα μου εδώ είναι η ίδια η ζωή, στην "ουσία" και στη "φύση" της. Όλες οι λέξεις είναι γεμάτες εισαγωγικά αφού είναι εντελώς αμφισβητούμενες -από εμένα τουλάχιστον. Και η ουσία της ζωής, σύμφωνα με τους ανθρώπους αλλά σύμφωνα και με την ίδια τη ζωή, που επιτάσσει και υπαγορεύει το ένστικτο της επιβίωσης, είναι η αναπαραγωγή.

Βλέπω τους γονείς που μαθαίνουν στα παιδιά τους να περπατάνε και αργότερα τα παίρνουν μαζί τους σε βουνά και λαγκάδια ή σε αμμουδιές και θάλασσες, σε βιβλιοθήκες, ωδεία και σχολές χορού, σε κέντρα και απόκεντρα, σε διασκεδάσεις και ψυχαγωγίες, για να τους "δείξουν" τη ζωή. Τη ζωή που εκείνοι θεωρούν αποδεκτή. Να τους μάθουν να ζουν. Να τους μάθουν να ζούνε "καλά". Με "ποιότητα". Δηλαδή, να καταφέρνουν να επιβιώνουν των δυσκολιών, να είναι ψυχικά δυνατά και ανθεκτικά, σωματικά υγιή και πνευματικά εύρωστα και προικισμένα. Να μάθουν στα παιδιά τους να τρώνε σωστά και υγιεινά. Να φέρουν τα παιδιά κοντά στη παράδοση. Να εμφυσήσουν στα παιδιά αγάπη για τον αθλητισμό, τη μάθηση και τις τέχνες. Μα, πάνω απ' όλα, να δώσουν στα παιδιά να καταλάβουν βαθιά πως πρέπει να βρούνε έναν τρόπο για να κερδίζουν τη ζωή τους. Προς τι όλο αυτό; Μόνο και μόνο για να επαναληφθεί ξανά και ξανά από γενιά σε γενιά και... "αυτούς που βλέπεις θα τους ξαναδείς". Τι να το κάνεις; Ήδη το παιχνίδι τής ελευθερίας είναι χαμένο προ πολλού. Και παράλληλα, μαζί με τη ζωή, γίνεται και η -συνειδητή ή ασυνείδητη- μύηση του παιδιού στην πολιτική οπτική της ζωής. Αφού η γονεϊκή επιρροή είναι αναπόφευκτη. Και αφού το βιοτικό και μορφωτικό επίπεδο του κάθε σπιτιού επηρεάζει καταλυτικά και ανεπανόρθωτα τους γόνους, που, όταν πια μεγαλώσουν, θα φέρουν βαθιά εντυπωμένα τα βιώματα της παιδικής ηλικίας με τις βιοτικές της ιδιαιτερότητες, οι οποίες θα ανακαλούνται και θα ξαναζωντανεύουν ανά πάσα στιγμή λειτουργώντας ως πυξίδα και ασυνείδητο σημείο αναφοράς. Το είδα παντού σε όλη τη διάρκεια των πενήντα-τόσων χρόνων ζωής μέχρι τώρα. Το είδα σε όλους. Ακόμη και σε εκείνους που άλλαξαν επίπεδο, στάση, συμπεριφορά και κοσμοθεωρία σε σχέση με το πυρηνικό τους περιβάλλον. Έρχεται η κρίσιμη στιγμή κατά την οποία αναζητείται, ανακαλείται και ακολουθείται το αρχικό, το πρωταρχικό βίωμα. Δεν υπάρχει ελευθερία. Δεν μπορεί να υπάρχει.

Θα ρωτήσει φυσικά κάποιος: Ωραία, και πώς αλλιώς να γίνει δηλαδή; Απλώς, δεν μπορεί να γίνει αλλιώς. Είναι αδύνατον. Έτσι είναι φτιαγμένη από τη "φύση" της η ζωή. Δεν υπάρχουν περιθώρια ελευθερίας, "ελεύθερης" επιλογής. Οι τυχόν αντίθετες απόψεις και επιλογές ζωής που μπορεί να αναπτύξουν ή να ακολουθήσουν οι γόνοι σίγουρα σχετίζονται με κάποιον τρόπο -ευθέως ή αντιστρόφως ανάλογο- με την οπτική των γονέων τους, που είτε τους την κληροδότησαν γενετικώς είτε επίκτητα -μέσα από την συμβίωση μαζί τους.

Με άλλα λόγια, η ίδια η ζωή είναι ανελεύθερη στη βάση της, στη φύση της. Οπότε ξεκινάμε με το παιχνίδι ήδη χαμένο από χέρι και τώρα πια -με περασμένα τα πενήντα μου χρόνια- θεωρώ πως η έννοια "ελευθερία" είναι μια καθαρή ουτοπία σε κάθε επίπεδο.

Μια φίλη με την οποία συζήτησα το θέμα αυτό μού είπε πως θεωρεί το ανθρώπινο είδος "ανωμαλία" της φύσης. Επειδή είναι το μόνο είδος που δρα, ενεργεί και λειτουργεί όχι αποκλειστικά για την κάλυψη των φυσικών του αναγκών αλλά επειδή συνειδητά βλάπτει και καταστρέφει και αφανίζει το περιβάλλον του -είτε ζωντανό είτε όχι. Είναι το μόνο είδος που δεν σκοτώνει απλά για την επιβίωση αλλά σκοτώνει, π.χ. ένα ελάφι, για να διακοσμήσει τον χώρο του. Επίσης, πρόσθεσα εγώ, είναι το μόνο είδος που δεν γνωρίζει τους εχθρούς του αφού έχει καταργήσει την ιεραρχία ισχύος. Ενώ στο ζωικό βασίλειο το λιοντάρι είναι το είδος που βρίσκεται στην κορυφή της πυραμίδας και όλα τα άλλα είδη ξέρουν πως έτσι και το συναντήσουν στο δρόμο τους πρέπει να φυλάγονται, στον άνθρωπο δεν ισχύει κάτι τέτοιο. Ο άνθρωπος δεν ξέρει ποτέ ποιος εκπρόσωπος του είδους του θα μετατραπεί σε εχθρό του και πρέπει να φυλάγεται από όλους. Ποια ελευθερία...

Νομίζω πια πως η μόνη "επαναστατική" πράξη ενάντια σε όλη αυτή την πλάνη είναι η επιλογή τής μη τεκνοποίησης. Τουλάχιστον αποτρέπει κανείς την διαιώνιση αυτής της επίπλαστης ελευθερίας που θέλει να διακηρύσσει ότι αγωνίζεται για "δημοκρατία", "ισότητα", "δικαιώματα αυτοδιάθεσης", "πρόοδο", "εξέλιξη", "έναν καλύτερο κόσμο" (προς τι, άραγε; ποιος είναι ο σκοπός και ο "προορισμός" τού κόσμου; ποιος τον όρισε και τον περιέγραψε;) και χίλια μύρια άλλα τόσα. Διότι μαζί με τη δημιουργία τής κάθε νέας γενιάς κληροδοτείται αυτούσια η ανελευθερία τής ζωής καθώς και όλες οι επιπτώσεις της. Μια κατάσταση που συνεχίζεται αναλλοίωτη από τότε που εμφανίστηκε ο άνθρωπος στη γη. Χωρίς καμιά πρόοδο ή εξέλιξη. Ακόμη και αυτή η κατάκτηση γνώσης από την επιστήμη είναι σε μακροσκοπικό επίπεδο τόσο ασήμαντη και χωρίς αντίκρισμα ώστε οι μελετητές και ακόλουθοι των αρχαίων φιλοσοφικών, μυστικιστικών και θρησκευτικών ρευμάτων υποστηρίζουν πως τους ήταν γνωστά ήδη από το βαθύ παρελθόν -και νομίζω πως πολλές φορές έχουν δίκιο όσον αφορά στο γεγονός ότι "επαληθεύονται" και όχι όσον αφορά στην "αλήθεια" που πρεσβεύουν. Άκου "αλήθεια"... Ας γελάσω.

Πριν ακριβώς από ένα χρόνο με είχε απασχολήσει πάλι το θέμα αυτό. Σίγουρα δεν είναι τυχαία η χρονική στιγμή αφού συμπίπτει με τις μέρες των γενεθλίων μου. Γεγονός που δείχνει πως βαθιά κάτω από το συνειδητό, εκεί, στα σκοτάδια του ασυνείδητου, το ερώτημα πλανάται πάντα. Φυσικό είναι άλλωστε και δεν με εκπλήσσει. Το ερώτημα αυτό το έχει "φυτέψει" η ίδια η "ζωή" άμα τη κατασκευή μας. Όχι, δεν με ενδιαφέρει, ούτε με ενδιέφερε ποτέ από τη μέρα που γεννήθηκα να ευθυγραμμιστώ άκοπα και αβασάνιστα με τις γενετικές επιταγές της ζωής. Ένιωθα τον νου τόσο πολύ ψηλότερα από όσα αντιλαμβάνεται και βιώνει το σώμα σε αυτήν τη συνύπαρξή τους -και για όσο χρονικό διάστημα τους αναλογεί στην ενσάρκωση- που μού ήταν αδιανόητο να μην ακολουθήσω το δρόμο προς τον περισσότερο και ανεξερεύνητο χώρο.

Βλέπω όμως ότι ενώ πριν από έναν χρόνο το ερώτημά μου περί ελευθερίας στριφογύριζε γύρω από την αντιδιαστολή Ελευθερίας και Φόβου, δηλαδή προσπαθούσα να προσεγγίσω την ελευθερία ως απάντηση στον Φόβο- σήμερα πια έχω αναχωρήσει από την γειτονιά τού Φόβου και τον έχω αφήσει πίσω μου. Σήμερα κατευθύνομαι πια προς τα άκρα τής Ελευθερίας. Σήμερα πια θέλω να εξερευνήσω τα όρια αυτού που οι άνθρωποι αποκαλούν, αντιλαμβάνονται ή φαντασιώνονται ως "ελευθερία". Και, λογικά, το επόμενο βήμα είναι η έξοδος από το σύμπαν τής "ελευθερίας" και η είσοδος στο Χάος. Επιτέλους.

"Χάος" δεν σημαίνει απουσία νόμων αφού κι αυτό έχει τους δικούς του κανόνες. Της τάξης αλλά και της αταξίας. Του προβλέψιμου αλλά και του μη προβλέψιμου. Θα μπορούσε κάποιος να υποστηρίξει πως από τη στιγμή που υπάρχουν νόμοι, τότε καταργείται αυτόματα η όποια ελευθερία. Άρα ούτε στο Χάος μπορεί να υπάρξει ελευθερία. Έτσι ακριβώς είναι. "Χάος" δεν σημαίνει απουσία κανόνων και επίτευξη της ελευθερίας. Σημαίνει να ορθώσεις άφοβα κι ατρόμητα το ανάστημά σου μπροστά στο Ριζικό και να αναμετρηθείς στα ίσα μαζί του. Να μην τρέξεις να κρυφτείς στον παλιό, χιλιοπατημένο δρόμο τής μυριοεπαναλαμβανόμενης ανθρώπινης συμπεριφοράς που αναπαράγει πανομοιότυπά της για να συνεχίσουν αυτήν την άγονη διαδρομή ντυμένα τα πέπλα των ιδεολογιών και των εντελώς ανελεύθερων θρησκευτικών δογμάτων.

Συνθήκες, συνθήκες, συνθήκες. Όλα αυτά τα δόγματα και οι "συνταγές ζωής" είναι γεμάτα συνθήκες κάθε είδους. Η μόνη συνθήκη που μπορεί να επιβιώνει -και αυτή όχι πάντα, αλλά επιλεκτικά- είναι η αλληλοβοήθεια και η συνοδοιπορία. Και αυτό επειδή βρισκόμαστε στην ίδια όχθη του ποταμού. Σε κοινό πεδίο και μέσα στα ίδια όρια. "Έχουμε την ίδια μοίρα", όπως συνηθίζουν να λένε οι άνθρωποι. 

Εγώ δεν μπόρεσα να χωρέσω σε μια ελευθερία "υπό συνθήκας". Από τη στιγμή που κατάλαβα πως αν ακολουθούσα την "παραδοσιακή" πορεία, δεν θα μπορούσα να την έχω ολόκληρη, δηλαδή όση αποζητούσε και οραματιζόταν η ύπαρξή μου, επέλεξα τον άλλο δρόμο. Τον δρόμο τού Χάους. Ξέροντας πολύ καλά ότι ούτε εκείνος οδηγεί σε "απόλυτες" καταστάσεις. Αλλά τουλάχιστον δεν θα έλεγα ψέματα στον εαυτό μου. Και, φυσικά, επειδή θα μου ήταν αδύνατο να πω ψέματα και σε τυχόν δικούς μου γόνους όταν θα με ρωτούσαν περί ελευθερίας και περί αλήθειας. Δεν θα μπορούσα σε καμιά περίπτωση να προσφέρω "αφήγημα" που δεν θα ήταν απόλυτα τεκμηριωμένο πάνω σε απτές, βιωματικές διαπιστώσεις. Θα ήταν των αδυνάτων αδύνατον να αποκοιμίσω το μυαλό μου αλλά και το μυαλό άλλων ανθρώπων -των γόνων μου- και να το ταΐσω ψευδαισθήσεις... και να λέω πως "η επόμενη γενιά θα τα καταφέρει καλύτερα"... Κάθε φορά "η επόμενη γενιά".  Χιλιάδες χιλιάδων επόμενες γενιές πέρασαν -και ίσως περάσουν ακόμη- από αυτόν τον πλανήτη. Κάποιες απ' αυτές θα καταφέρουν να προσεγγίσουν τα κατασκευαστικά χαρακτηριστικά των ειδών και -ίσως- του Κόσμου. Δεν ξέρω αν τα φτάσουν και τα αποκαλύψουν. Αλλά, ποσώς με ενδιαφέρει. Στο βωμό μιας ανακάλυψης που κινείται σχεδόν στη σφαίρα του φανταστικού, δεν μπορώ να δικαιολογήσω τις απώλειες αμέτρητων δισεκατομμυρίων ανθρώπων μαζί με τις αγωνίες, τους πόνους, τους αγώνες και τις διαψεύσεις τους. Και, όχι, δεν πιστεύω σε κανένα σύνθημα περί "αγώνων για την ελευθερία", σε καμιά "θυσία" -πόσο ηλίθια και φασιστική ιδέα-, σε καμιά ανταπόδοση και σε καμιά "τιμωρία". Η Ελευθερία που φέρει ο νους του ανθρώπου δεν μπορεί να είναι τιμωρητική. Τίποτα δεν μπορεί να είναι τιμωρητικό. Ούτε ανταποδοτικό.

Δεν υπάρχουν σχόλια: