Σάββατο, 17 Σεπτεμβρίου 2016

Η χρυσή δεκαετία του '60


Το είχε πει κάποια στιγμή ο Μάνος Χατζιδάκις στον δημοσιογράφο Δημήτρη Λιμπερόπουλο όταν βρίσκονταν και οι δυο τους στην Νέα Υόρκη, εκεί κάπου στα τέλη του '60: "Απόλαυσε αυτή τη δεκαετία γιατί δεν πρόκειται να ξανάρθει τέτοια περίοδος για την Ελλάδα...".

Είχε δίκιο. Μέχρι στιγμής τουλάχιστον, είχε δίκιο. Προς το παρόν κάθε διαφορετικό μελλοντικό σενάριο φαντάζει εντελώς φανταστικό και απλησίαστο. Αλλά ας αφήσουμε το μέλλον στο μέλλον. Ούτε εξάλλου σκοπός εδώ είναι να καταδείξουμε το "αλάθητο" του Μ.Χ.

Επιστρέφω πολύ συχνά πίσω στην ιστορία. Καθημερινά και πολλές φορές μέσα στη μέρα. Διαβάζοντας κάθε είδους ανάγνωσμα -βιβλία, εφημερίδες, ποιήματα, διαφημίσεις, απλά σημειώματα, τα πάντα- και ακούγοντας ηχητικά αποσπάσματα και ντοκουμέντα εκείνων των εποχών -με λίγα λόγια προσπαθώντας να ταξιδέψω σε άλλες εποχές και άλλα χρόνια για να καταφέρω να κατανοήσω το σήμερα. Είναι αδήριτη ανάγκη να σκύβω πάνω από τα έργα των ανθρώπων και να διαβάζω τις ψυχές τους. Η ζωή τότε και η καθημερινότητα γίνονται πολύ περισσότερο κατανοητές και υποφερτές. Δεν έχουν εκπλήξεις και αναπάντεχα γεγονότα πέραν των πραγματικά απρόβλεπτων περιστατικών και των λόγων ανωτέρας βίας.

Πρέπει να ήταν πολύ όμορφες και ελπιδοφόρες εκείνες οι εποχές, εκείνα τα χρόνια, οι αρχές της δεκαετίας του '60, που κατέληξαν σε εκείνη την Χαμένη Άνοιξη, που τόσο όμορφα και βαθιά και απαλά και χρωματιστά -αλλά και έντονα και οδυνηρά και επαναστατικά- μας περιγράφει ο Στρατής Τσίρκας. Όμορφες εποχές γιατί ο τόπος άκμαζε και δημιουργούσε. Η χώρα γνώριζε τον δεύτερο ρυθμό ανάπτυξης παγκοσμίως και έτρεχε σαν άγριο άλογο σε όλα τα επίπεδα και όλους τους τομείς. Οι αντιπαραθέσεις δεν έλειπαν -θα ήταν αλλόκοτο αν έλειπαν αφού αυτό είναι η ζωή και από αυτές γεννιέται. Η συντηρητική κυβέρνηση τού Κωνσταντίνου Καραμανλή είχε ανοίξει το δρόμο της ανάπτυξης και της προόδου στο πρακτικό επίπεδο της ζωής. Η χώρα ήταν όντως ένα απέραντο εργοτάξιο -με τα λάθη, τις παραλείψεις και τις υπερβολές του. Αυτά δεν λείπουν ποτέ από τη ζωή. Η χώρα έδειχνε να εξασφαλίζει ολοένα και περισσότερο το ζην και είχε έλθει η στιγμή να αποζητήσει το ευ ζην. Εξέλεξε την Ένωση Κέντρου δυο φορές με μεγάλες πλειοψηφίες -τη δεύτερη μάλιστα με ένα απόλυτο και διαχρονικά ανεπανάληπτο ποσοστό σε ελεύθερες εκλογές. Οι πολίτες ζητούσαν πλέον οι ελευθερίες, τα δικαιώματα, οι ιδέες και τα όνειρα να μπούνε στην πρώτη γραμμή. Ο τόπος πλέον θα προσπαθούσε να τρέξει για να καλύψει πλέον και ποιοτικά, εκτός από ποσοτικά, όλα εκείνα τα χρόνια της τουρκικής υποταγής και της κηδεμονίας των ξένων δυνάμεων. Είχε κέφι, είχε όρεξη, είχε όραμα.

Ο Γεώργιος Παπανδρέου εκείνη την κρίσιμη στιγμή ενσάρκωνε την μετάβαση από το παλιό στο καινούργιο. Από το μερικό στο γενικό, στο όλον. Δεν είχε σημασία που στο παρελθόν είχε υπάρξει μια αμφιλεγόμενη προσωπικότητα στην Αίγυπτο, στην Βάρκιζα, αλλά και παλιότερα, στις προπολεμικές κυβερνήσεις. Ήταν ταυτόχρονα εκείνος που έχτισε γύρω στα 3000 σχολεία πριν από τον πόλεμο -σχολεία τόσο γερά και ανθεκτικά που άντεξαν μέχρι την δεκαετία του '80 και ίσως πολλά από αυτά αντέχουν ακόμα. Ήταν εκείνος που εισήγαγε την δωρεάν Παιδεία, δίνοντας στόχο και προορισμό στους νέους. Δεν τα λες και λίγα αυτά τα πράγματα αν δεν σου αρέσει μόνο να γκρινιάζεις και να επιβάλλεις το ατροφικό Εγώ σου.

Και θα φτάσουμε στην μέγιστη ίσως στιγμή του Γεωργίου Παπανδρέου. Σε μια από τις μέγιστες στιγμές πολιτικού άνδρα σε όλη τη μακραίωνη ιστορία του τόπου. Πολλές φορές μια και μόνο πράξη στη ζωή του ανθρώπου αρκεί για να τον εξυψώσει για πάντα πολύ ψηλότερα από κάθε άλλη στιγμή της ζωής του. Αυτό συνέβη με τον Γεώργιο Παπανδρέου μια μέρα του Ιουνίου του 1964 στις Ηνωμένες Πολιτείες κατά τη συνάντησή του με τον Πρόεδρο Τζόνσον (http://www.enet.gr/?i=news.el.article&id=378400), όταν ο Γέρος εκφώνησε το "Όχι" για την Κύπρο και το σχέδιο Άτσεσον. Το προηγούμενο ελληνικό "Όχι" είχε ακουστεί στις 28 Οκτωβρίου του 1940. Ετούτο ήταν εξίσου ισχυρό και θαρραλέο.

Εκείνη τη στιγμή εκδηλώθηκαν για άλλη μια φορά τα τραγικά χαρακτηριστικά της φυλής. Εκείνα που, όταν ο γείτονάς σου προοδεύει, εσύ πηγαίνεις και του αφήνεις σκουπίδια έξω από την πόρτα του αντί να τον βοηθήσεις να καθαρίσει πιο γρήγορα για να προοδεύσει καλύτερα και κοντά του κι εσύ. Άρχισε πάλι ο ένας να βγάζει το μάτι του άλλου. Να πολεμά ο αδελφός τον αδελφό -όπως ακριβώς είχε γίνει πριν από είκοσι χρόνια στον Εμφύλιο. Αλλά, βλέπεις, ενώ στη Γαλλία οι συνεργάτες των Ναζί εκτελέσθηκαν μετά το τέλος του πολέμου, στην Ελλάδα έπιασαν πόστα και κυβέρνησαν και σχημάτισαν τον κοινωνικό ιστό του κράτους. Τι άλλη χειρότερη εγγύηση χρειαζόταν κανείς για να είναι σίγουρος ότι μια νέα προδοσία θα ερχόταν;

Το παλάτι και ο Κωνσταντίνος Μητσοτάκης, υπακούοντας απόλυτα και πειθήνια στις εντολές Αμερικανών και Άγγλων, ανέκοψαν την εξελικτική πορεία αυτού του τόπου τόσο κοινωνικά όσο και οικονομικά.

Παρά την προσπάθεια αντίστασης του Γεωργίου Παπανδρέου, που διέθετε το ανεπανάληπτο 53% του ελληνικού λαού μαζί του και κήρυξε τον Ανένδοτο Αγώνα κατά των μηχανορραφιών παλατιού και μερικών πολιτικών της παράταξής του, παρενέβη αντισυνταγματικά ο Κοκός με εκείνες τις περίφημες και ανόητες επιστολές και εξανάγκασε τον Γέρο στην ουσία να παραιτηθεί. Στήθηκε υπέροχα η Αποστασία στην οποία ο Κ. Μητσοτάκης ευφυώς δεν κατέλαβε κανένα αξίωμα για να μην καταγράψει η ιστορία το μελανό σημείο του. Ήξερε πολύ καλά τι έκανε και τι ήθελε (ή τι του είχαν υποσχεθεί οι Άγγλοι-Αμερικανοί φίλοι του): απόλυτη στήριξη για την περαιτέρω αναρρίχησή του.

Δεν έχουν λοιπόν κανένα δικαίωμα να μιλάνε αλλά ούτε και να υφίστανται στο πολιτικό στερέωμα οι Μητσοτάκηδες επειδή υπήρξαν ο Δούρειος Ίππος της πτώσης της Ελλάδας. Πολιτική αλητεία. Αλλά τα ντόπια συμφέροντα, που βασίζονται πάντα σε Αμερικανούς και Άγγλους, τους στηρίζουν πάντα. Κι έτσι φτάσαμε σε αυτόν τον ανεκδιήγητο και φαιδρό "Κούλη". 

Ο τόπος στη δεκαετία του '60 άνθισε σαν κήπος. Η μουσική, το θέατρο, ο αθλητισμός (ο αγνός και ανόθευτος), όλες οι τέχνες γενικότερα, η βιοτεχνία, η βιομηχανία. Δεν ήταν καθόλου τυχαίο που σε όλους τους παραπάνω τομείς αναδείχθηκαν μεγάλες μορφές παγκόσμιας εμβέλειας. Η ναυτιλία έγινε πρώτη στον κόσμο και ο τουρισμός άνοιξε την αγκαλιά του στους πολίτες όλης της γης. Πάντα, σε κάθε εποχή, γεννιούνται μεγάλοι άνθρωποι. Αλλά αυτό δεν φτάνει. Δεν αρκεί να είναι ο σπόρος καλός. Πρέπει και το χωράφι να είναι γόνιμο. Τότε υπήρχαν και τα δυο. Σήμερα ο καλός σπόρος χάνεται και σαπίζει μέσα στην μεμψιμοιρία, στην ηττοπάθεια, στην εσωτερική νεύρωση των αισθήσεων και του μυαλού. Ασθένειες κατασκευασμένες επίτηδες για να ναρκώσουν και να αποκοιμίσουν τις πλατιές μάζες με τη χυδαία και καταστροφική επίδραση του "Πατρίς, Θρησκεία, Οικογένεια" αφού πρώτα εξόντωσαν τους πρωτοπόρους με τα ναρκωτικά, την περιθωριοποίηση και τελικά την τρέλα.


Ο Μηνάς (1968)
Στίχοι-μουσική-ερμηνεία: Γιώργος Ρωμανός
Ενορχήστρωση: Νίκος Μαμαγκάκης
(από το κανάλι https://www.youtube.com/channel/UCcdPsQgjGC6WZ2K2kxh5CXA)

Δεν υπάρχουν σχόλια: