Δευτέρα, 20 Ιουνίου 2016

Μικρά ζύμη ὅλον τό φύραμα ζυμοῖ



Σε μια κηδεία υπάρχουν πολλές μοιρολογίστρες. Έρχονται να επιτελέσουν το έργο τους ορμώμενες από ένα περίεργο καθήκον. Τις περισσότερες φορές δεν έχουν καμιά σχέση με τον νεκρό πέραν ίσως της απλής γνωριμίας -όταν πρόκειται για στενό κύκλο. Είναι κάτι σαν μισθοφόροι τού πένθους και τού οδυρμού που μόλις τελειώσουν τη δουλειά τους φεύγουν. Έχουν όμως καταφέρει να πυροδοτήσουν τον πόνο και τις ανεξέλεγκτες αντιδράσεις των υπολοίπων. (Στα δεδομένα της κοινωνίας θα μπορούσαμε να τις παρομοιάσουμε με τα ΜΜΕ -αυτά είναι αποδεδειγμένα αμειβόμενα.) Υπάρχουν και οι τεθλιμμένοι συγγενείς, που αφήνονται, άλλες φορές βουβοί και άλλες οδυρόμενοι, στον πόνο και στο πένθος τους. Συνήθως, όταν πρόκειται για βίαιο θάνατο, δολοφονία, χρόνια ή οξεία αρρώστια ή οποιαδήποτε άλλη αιτία πέραν της φυσιολογικής ("πλήρης ημερών"), οι πενθούντες δεν διστάζουν να αναζητήσουν τον "υπεύθυνο" του θανάτου –ακόμη και να αποδώσουν ευθύνες και κατηγορίες. "Τον σκότωσε η δουλειά", "Την έφαγε η μάνα της", "Τον τσάκισε αυτή η γυναίκα", "Ας όψεται η ανέχεια!" Φαινόμενα λίγο-πολύ γνωστά όχι μόνο στην ελληνική αλλά γενικότερα στην ανθρώπινη πραγματικότητα. Σ’ αυτή που δεν αντέχει να αποδεχθεί τον θάνατο ως φυσική κατάληξη μιας σύντομης ή μακρόχρονης ζωής -ας μην αναφερθούμε στην πιθανότητα μετάβασης.

Σε μια κηδεία λοιπόν χορταίνεις κλάματα γοερά και κοπετό. Εκεί είναι όλοι πρωταγωνιστές. Η ζωή όμως πρέπει να συνεχιστεί, θέλουμε-δεν θέλουμε, ανεξάρτητα από πόνους και απώλειες. Το θέμα πια είναι ποιος θα κάνει τη βρώμικη δουλειά. Ποιος θα βάλει τον νεκρό κάτω απ’ το χώμα. Εκεί θέλει κότσια. Και δεν είναι καθόλου τυχαίο πως αφού ψάλει ο παπάς τον νεκρό –ή αφού ολοκληρωθεί η πολιτική ή όποιας άλλης μορφής κηδεία– οι "θαρραλέοι" παρευρισκόμενοι παίρνουν τα γυναικόπαιδα και τα απομακρύνουν με ελαφρύ χτυπηματάκι στην πλάτη και αγκαλιά. "Έλα, πάμε τώρα. Φτάνει". Γιατί; Επειδή δεν είναι "πρέπον" και ανεκτό ("politically correct") να βλέπουν τους δυο-τρεις νεκροθάφτες να φτυαρίζουν τον νεκρό, τον άνθρωπό τους δηλαδή, και να σκεπάζουν σιγά-σιγά με χώμα το πετρωμένο σκήνωμά του. Επειδή αυτή η δουλειά έχει ζόρι. Πώς να χωρέσεις τη ζωή σε μια τρύπα στο χώμα... Οι νεκροθάφτες όμως είναι κανονικοί και ζωντανοί άνθρωποι όπως οι υπόλοιποι που αποχωρούν. Με αισθήματα, παρελθόν, παρόν και μέλλον. Αυτή όμως είναι η δουλειά τους –και την κάνουν καθημερινά. Χωρίς να έχουν καμιά σχέση με το γεγονός του θανάτου τού συγκεκριμένου ατόμου -δεν ευθύνονται για αυτόν. Αριθμητικά είναι οι λίγοι, όχι οι πολλοί. Οι πολλοί φροντίζουν να κατευθύνονται προς τον καφέ ή το κονιάκ της παρηγοριάς και να μοιρολογούν μακριά από το πτώμα. Έξυπνο και βολικό από μια άποψη, δε λέω.

Μέχρι τη στιγμή που ο τόπος συνέχιζε να προχωρά μέσα στο βούρκο υπήρχαν μόνο τέσσερα βασικά κόμματα στη βουλή. Τα δυο ήταν απολύτως υπεύθυνα για τον γλυκό κατήφορο και τη φρικτή έκπτωση και εξαθλίωση που ζούσε ο τόπος αλλά και για τον Αρμαγεδδώνα που ήλθε και σάρωσε -αλλά δεν είχε ακόμη αρχίσει κι έτσι ο κόσμος ξεγελιόταν γιατί δεν είχε καταλάβει τις συνέπειες τής πολύχρονης ασωτίας.

Το τρίτο κόμμα ήταν ένα κόμμα με μεγάλη ιστορία και προσφορά στον τόπο -αν και με μεγάλα λάθη επίσης, τόσο για το ίδιο όσο και για τον τόπο. Θα ήταν αδύνατο να αναλάβει την κάθαρση επειδή δεν είναι κόμμα εξουσίας. Και δεν είναι κόμμα εξουσίας επειδή αυτή είναι η γραμμή του και το πιστεύω του. Δεν πιστεύει σε "στενές" και προσωποποιημένες εξουσίες. Υπερασπίζεται μια άλλη μορφή κοινωνίας και κόσμου, που, όμως, είναι πολύ-πολύ μακριά από τον ρεαλισμό και δεν ξέρουμε αν ποτέ η ανθρωπότητα καταφέρει να την προσεγγίσει. Σίγουρα όμως πρέπει να περάσει πρώτα από τα ενδιάμεσα στάδια, αφού για να διαβάσεις ένα βιβλίο πρέπει πρώτα να μάθεις αλφαβήτα, ανάγνωση, γραμματική, σύνταξη,... και κάποια στιγμή, αν και όταν βρεθεί το βιβλίο και η στιγμή το ευνοεί, να καταφέρεις να αρχίσεις να διαβάζεις. Δηλαδή, απαιτείται προσαρμογή στην στενή και προσωποποιημένη πραγματικότητα. Αυτήν την πραγματικότητα που ορίζουμε όλοι μαζί πάνω στη γη και που, μετά την άφιξη τής Πληροφορικής, έχει γίνει απόλυτα διαδραστική και παγκόσμια.

Υπήρχε και ένα τέταρτο κόμμα, που άλλοτε ψυχορραγούσε και άλλοτε τα κατάφερνε. Ήταν αριστερό. Αλλά μιας Αριστεράς φύσει και θέσει πολύ πιο προσγειωμένης από τους προηγούμενους. Επειδή -από φύση- μόνο η Αριστερά μπορεί να εκτελεί κάθαρση (όσο μπορεί), αφού η φιλοσοφία της δεν εδράζεται στο κέρδος αλλά στον Άνθρωπο, και από την Αριστερά μόνο εκείνο το κομμάτι που -από θέση- δεν διστάζει, ούτε φοβάται, να λερωθεί επειδή είναι πιο ενταγμένο και προσγειωμένο. Που δεν διστάζει να βάλει τα χέρια στη φωτιά για να βγάλει τα κάστανα. Που δεν στέκεται στην άκρη ως φωνή διαμαρτυρίας. Χρήσιμη κι αυτή η φωνή αλλά την κρίσιμη στιγμή πρέπει κάποιος να αποφασίσει και να αναλάβει το (όποιο) τίμημα της απόφασης. Αλλιώς τίποτα δεν πρόκειται να προχωρήσει και ο νεκρός θα παραμείνει άθαφτος και θα βρομίσει ενώ η ζωή δίπλα θα συνεχίζεται ακάθεκτη και αδίστακτη. 

Πάντα στη ζωή έρχεται μια στιγμή κατά την οποία κάποιος -ένας συνήθως, στα ευρύτερα κοινωνικά πλαίσια μπορεί να πρόκειται για μια ομάδα- πρέπει να αναλάβει το δύσκολο έργο μιας απόφασης και της εφαρμογής της. Μπορεί να τα καταφέρει, μπορεί και όχι. Μπορεί να καταφέρει λίγα. Σίγουρα θα κάνει λάθη. Είναι αδύνατον να μην κάνει λάθη όποιος δρα και ενεργεί. Μόνον όποιος μένει ακίνητος και σιωπηλός δεν κάνει λάθη. (Εκεί η ζωή απλώς τον ξεπερνάει χωρίς ο ίδιος να το καταλάβει. Αυτός όμως εξακολουθεί με πείσμα και λύσσα να υποστηρίζει πως είναι "παρών" και έχει και άποψη που δεν εννοεί να μην την διακηρύσσει με σκοπό να την επιβάλει κιόλας.) 

Ο τόπος γλίστραγε προς την τρύπα. Έπρεπε κάποιος να φροντίσει πρώτα να την καθαρίσει και μετά να αναλάβει το θλιβερό έργο τού ενταφιασμού -τού έντιμου και ανθρώπινου ενταφιασμού. Για να συνεχιστεί η ζωή πάνω απ' το χώμα. Ο παλιός μικρός πυρήνας (με όλες τις κατοπινές μεταλλάξεις και "ενσαρκώσεις" του) ήταν ο μόνος πολιτικός φορέας που τελικά έμενε για να καθαρίσει την Κόπρο του Αυγείου σε αυτή τη φάση της ιστορίας του τόπου. Πολύ δύσκολη η αποστολή για κάθαρση -κυριολεκτικά ηράκλεια. Όσο για τον πολιτικό φορέα, από εκεί που ήταν ένα κόμμα του 3,5-4%, με διαρκείς ανακατατάξεις, ανατροπές και εσωτερικές αναπροσαρμογές, έπρεπε ξαφνικά να μετατραπεί αρχικά σε κόμμα υψηλών ποσοστών και, δεύτερο και σπουδαιότερο, σε κυβερνητικό κόμμα. Φυσικά είναι αδύνατον τα συνειδητά ποσοστά του να εκτιναχθούν ξαφνικά μέσα σε μια νύχτα σε τέτοια ύψη. Είναι φυσικό και επόμενο να αντλήσει το μεγάλο, νέο κομμάτι του μέσα από τους πρώην ακόλουθους των άλλων φορέων. Που, φυσικά, δεν είναι βγαλμένοι από τα σπλάχνα του και συνήθως δεν είναι καν "αριστεροί" στη βάση τους. Είναι όμως άνθρωποι. Άνθρωποι χτυπημένοι αλύπητα από τη ζωή και τις εξελίξεις της. Άνθρωποι μεροκαματιάρηδες, περισσότερο ή λιγότερο τίμιοι (δεν έχει σημασία, ποιος εξάλλου μπορεί να είναι απόλυτα τίμιος;), άνθρωποι τής διπλανής μας πόρτας, άνθρωποι που έχασαν το γέλιο και τη χαρά τους και θέλουν να ξαναγελάσουν πριν φύγουν για πάντα, άνθρωποι εργατικοί και χρήσιμοι, που αγαπούσαν να πέφτουν για ύπνο το βράδυ κουρασμένοι από δουλειά και όχι από το βάρος τών αδιεξόδων. Άνθρωποι που μέσα στην απελπισία τού χαμού και τής διάλυσης πιάστηκαν από το μοναδικό σταθερό και άμεμπτο κλαδί που συνάντησαν στο ρέμα που βυθιζόταν πια βαθιά στον Αχέροντα. Όταν μέσα σε μια στιγμή αρπάζονται από πάνω σου τόσοι άνθρωποι, λυγίζεις. Είναι νόμος τής Φυσικής αυτός. Είναι στο χέρι σου, στην ευελιξία σου, στην ευφυΐα σου τελικά, να μην σπάσεις. Και ο πρώην μικρός πυρήνας λύγισε αλλά ευτυχώς δεν έσπασε. Γιατί ήξερε από εσωτερικές συγκρούσεις και συνύπαρξη διαφορετικοτήτων καλύτερα από κάθε άλλον. Όταν οι άλλοι έγραφαν μονοκοντυλιά την πολιτική γραμμή τους, αυτός ο πυρήνας διασπαζόταν και διασπαζόταν (είχε καταντήσει "ανέκδοτο" για τους υπόλοιπους, που όμως ποτέ δεν κατάλαβαν πόση σοφία κρύβει η κάθε διάσπαση...). Κι έτσι απέκτησε ελαστικότητα. Είναι νόμος τής Φυσικής κι αυτός -τής φύσης δηλαδή. Όταν δεν σπας, να γίνεσαι ευλύγιστος. Τον αποκάλεσαν οσφυοκάμπτη. Εύκολη αναγωγή. Δεν τους βγήκε όμως. Η ζωή τα 'φερε αλλιώς.

Οι φωνές διαμαρτυρίας είναι πάντα χρήσιμες. Μπορούν και φωτίζουν αθέατες πλευρές που, για διάφορους λόγους, δεν είχαν τραβήξει την απαιτούμενη προσοχή μέχρι εκείνη τη στιγμή. Χρειάζονται γιατί ξεβολεύουν την εκάστοτε αρχή και την αναγκάζουν να πάρει θέση υπεύθυνη σε θέματα που σε αντίθετη περίπτωση θα παρέμεναν δευτερεύοντα ή αδιερεύνητα. Σε θέματα που δεν έλαβαν την απαιτούμενη προσοχή είτε από παράλειψη, είτε από ολιγωρία, είτε από έλλειψη πείρας, είτε ακόμη και σκόπιμα -αφού η ήρα πάντα ελλοχεύει μέσα στο σιτάρι.

Όταν αυτός ο μικρός πυρήνας εξέλεγε τον άνθρωπο που θα αναλάμβανε την εκπροσώπησή του, είχε το θάρρος και την πολιτική διορατικότητα -ακόμη μια φορά- να εκλέξει ένα νέο σε ηλικία και άφθαρτο μέλος. Οι υπόλοιποι φορείς, όταν άρχισαν να χάνουν τους ψηφοφόρους τους με ταχύτατους ρυθμούς, κατάλαβαν πως έπρεπε να ακολουθήσουν. Αλλά ακόμη μια φορά δεν κατάφεραν να υπερβούν τους παλιούς-κακούς εαυτούς τους. Το ένα κόμμα επέλεξε νέο σε ηλικία άνθρωπο αλλά φορτωμένο με κυβερνητικό παρελθόν και ασήκωτο αρνητικό οικογενειακό βάρος και το δεύτερο πρώην κόμμα εξουσίας έκανε ακριβώς το ίδιο. Ήταν πια φανερό πως τα δυο κόμματα είχαν σβήσει -τουλάχιστον για ένα διάστημα. Παρέμεναν δέσμια των ίδιων παθογενειών που τα ήλεγχαν και τα καθοδηγούσαν εδώ και δεκαετίες. Και ήταν βέβαια αυτές οι ίδιες παθογένειες που είχαν οδηγήσει τον τόπο στον γκρεμό. Δεν είχαν κανένα κουράγιο να αλλάξουν ούτε καν το εσωτερικό τους, πόσω μάλλον τη χώρα. Ο κόσμος το έβλεπε αυτό. Και όσοι δεν το αντιλαμβάνονταν διαλεκτικά, το ένιωθαν διαισθητικά. Το έβλεπαν στα μάτια. Όσο για το τρίτο κόμμα, δεν είχε καν το κουράγιο να εκλέξει νέο άνθρωπο.

Τα συμφέροντα σε παγκόσμιο -αλλά και σε τοπικό- επίπεδο είναι πολλά. Εξάλλου, πάντα ήταν και μάλλον ακόμη δεν γίνεται αλλιώς. Ίσως σε κάποιον άλλον πολιτισμό, σε κάποιες άλλες διαστάσεις να επιτευχθεί αυτό που εδώ φαντάζει και αποδεικνύεται αδύνατο. Ας έχουν κι αυτοί την ευκαιρία τους και ας δούμε τι θα γίνει. Ας δούμε αν και τι θα καταφέρουν μέσα σ' αυτόν τον παγκόσμιο ορυμαγδό. Κανείς δεν κατέχει το αλάθητο, ούτε και μπορεί να επιτελέσει έργο μεσσία. Ήδη το κόμμα των μικρών ποσοστών έχει δεχθεί τεράστιες μολυσμένες μάζες από χώρους της πρώην εξουσίας. Η μέση εικόνα -αλλά και η μέση πολιτική αλήθεια- τού πρώην μικρού φορέα αλλάζουν τρομακτικά. Και οι εποχές τρέχουν εξίσου τρομακτικά. Όπως και οι ανάγκες του κόσμου και των απλών ανθρώπων -οι στοιχειώδεις ανάγκες μας. 


Βέβαια, άριστα έπραξε και κατέθεσε το λουλούδι στο Σκοπευτήριο της Καισαριανής. Ο χώρος εκείνος, καθώς και κάθε νεκρός, ανεξάρτητα τού πού "ανήκε" ιδεολογικά όταν ζούσε (σύμφωνα με τις επιταγές μιας άλλης, περασμένης εποχής), δεν ανήκουν πια σε κανέναν. Ανήκουν σε όλους. Και όσοι υποστηρίζουν το αντίθετο απλώς δεν μπορούν, τους είναι υπερβολικά δύσκολο, να αλλάξουν εποχή. Οι εποχές δεν αλλάζουν -οι εποχές ήδη άλλαξαν. Και όποιος δεν το καταλαβαίνει, ας τραβηχτεί στην άκρη τής ιστορίας και ας σωπάσει για πάντα. Κάποτε έπρεπε κάποιος να αποτίσει και εκεί φόρο τιμής ως εκπρόσωπος όλων και να πάψει το μέρος να αποτελεί άντρο και καπηλεία τής Αριστεράς -μιας Αριστεράς που, σε συνδυασμό με την Δεξιά, εξακολουθούσαν (και οι "αμετανόητοι" εξακολουθούν και ίσως εξακολουθήσουν για πολύ ακόμη) να διαιωνίζουν τον Εμφύλιο. Οι μεν από φόβο, οι δε από συμφέρον.

ΕΙΚΟΝΑ 1: Θέτιδα και Νηρηίδες πενθούν τον Αχιλλέα, κορινθιακή μελανόμορφη υδρία, 560–550 π. Χ. Μουσείο Λούβρου.
ΕΙΚΟΝΑ 2: Ο Ηρακλής αλλάζει τον ρου τών ποταμών Πηνειού και Αλφειού για να καθαρίσει τους στάβλους τού Αυγείου, ρωμαϊκό μωσαϊκό, 3ος αι. μ.Χ.

Δεν υπάρχουν σχόλια: