Σάββατο, 13 Φεβρουαρίου 2016

Διονύσης Σαββόπουλος - Ο Πειρατής

 
Κάποτε λοιπόν, πριν από πολλά-πολλά χρόνια, οι συνθέτες και οι τραγουδοποιοί έγραφαν πολύ όμορφες και πραγματικά σπουδαίες μουσικές για να ντύσουν τα τραγούδια τους. Αυτό συνέβαινε επειδή ήταν πολύ και πραγματικά διαβασμένοι στη μουσική θεωρία, επειδή είχαν πολλά-πολλά περισσότερα ακούσματα από τους σημερινούς -και μάλιστα πολύπλευρα, από διάφορα μουσικά είδη-, επειδή δούλευαν με μεγάλη σχολαστικότητα και αληθινή αγάπη τις συνθέσεις τους αλλά και επειδή η κάθε μουσική παραγωγή ήταν αποτέλεσμα της συνεύρεσης και συνύπαρξης μιας ολόκληρης ομάδας ατόμων που ζούσαν μαζί για μέρες και αλληλεπιδρούσαν μεταξύ τους. Αυτό που έκανε τα τραγούδια σπουδαία ήταν μια σειρά παραγόντων. Ήταν η ευφυΐα στη σύλληψη τής μελωδικής γραμμής, ήταν η περιπλοκότητα -προϊόν πολλής δουλειάς και υψηλής έμπνευσης, που όμως δεν έκανε το τραγούδι δύσκολο να τραγουδηθεί-, ήταν η εναρμόνιση, ήταν η ενορχήστρωση, ήταν και η μουσική εκτέλεση. Και, βέβαια, σε απόλυτο συγχρονισμό, ένας εμπνευσμένος στίχος από χέρι παιδευμένο και πολυδιαβασμένο και ψυχή μεγάλη και ανοιχτή.

Εδώ έχουμε ένα τραγούδι τού Διονύση Σαββόπουλου από την Ρεζέρβα, που μου το θύμισε μια προηγούμενη ανάρτηση. Έχουμε τον "Πειρατή". Αυτό το τραγούδι το παίζαμε με τον Γιώργο κάτι βράδια τού '86-'87 στου Ζωγράφου. Πίσω από θολές τζαμαρίες κι ενώ έξω η άνοιξη είχε αρχίσει να κάνει δειλά-δειλά την εμφάνισή της. Θυμάμαι είχαμε κατενθουσιαστεί με την ιδέα να το συμπεριλάβουμε στο πρόγραμμά μας. Γιατί δεν ήταν καθόλου απλό τραγούδι και ήθελε δουλειά και μας άρεσε να καθόμαστε μαζί να δουλεύουμε πάνω σε καινούργια τραγούδια που μέχρι τότε δεν είχαμε ξαναπαίξει. Εξάλλου, τι πιο ωραίο και ελκυστικό για έναν νέο μουσικό από το να έχει μπροστά του ένα δύσκολο τραγούδι; Ήταν δύσκολο στο μοίρασμα των χρόνων του και στο δέσιμο των οργάνων με τη φωνή. Στην αρχή ήθελε να μάθεις τη μουσική του πάρα πολύ καλά, έτσι ώστε να μην σου αποσπά την προσοχή, και μετά να "σφηνώσεις" τη φωνή ανάμεσα στα μέτρα. Αυτό ήταν το πρώτο και γερό βήμα για να στήσεις τα θεμέλια του τραγουδιού μέσα σου. Μετά από πολλές πρόβες, που σε οδηγούσαν στην "τετράγωνη", αργή και μετρημένη εκμάθησή του, άρχιζες να απελευθερώνεις τη φωνή από τα μέτρα και να χορεύεις επάνω τους. Αλλιώς δεν τραγουδιέται το τραγούδι αυτό. Φαντάζει, ακούγεται, πολύ σφιχτό και ζορισμένο. Η φωνή πρέπει να απελευθερωθεί από τα μέτρα για να αποκτήσει ζωή και ευλυγισία. Ένα άλλο χαρακτηριστικό του είναι πως δεν πρέπει να παίζεται ούτε πολύ πιο αργά ούτε πολύ πιο γρήγορα από την ταχύτητα τού πρωτότυπου γιατί στην πρώτη περίπτωση θα σέρνεται ενώ στη δεύτερη θα ακούγεται σαν νιαούρισμα. Είναι πολύ αυστηρή η ταχύτητά του.

Η μελωδική γραμμή του είναι ακόμη μια φορά εντυπωσιακή, όπως στα περισσότερα τραγούδια του Σαββόπουλου. Αλλά η επανάσταση έρχεται στην εναρμόνισή της, όπου γίνεται κυριολεκτικά της κακομοίρας. Ήταν ακόμη οι εποχές που αγοράζαμε βιβλία με παρτιτούρες για να λύσουμε τις πιο δύσκολες και δύσβατες μουσικές απορίες μας όταν αυτές δεν επιλύονταν με το αυτί ή την ανταλλαγή απόψεων ή τη σκληρή δουλειά πάνω στην ταστιέρα ή το κλαβιέ. Ήμασταν τυχεροί γιατί είχα όλες τις παρτιτούρες του δίσκου σε φωτοτυπίες από την πρώτη εποχή μελέτης του Σαββόπουλου -όταν είχα εντυπωσιαστεί από τις μελωδίες του, πέραν των άλλων μαγικών ιδιοτήτων των τραγουδιών του. Ο Πειρατής ήταν ακαταμάχητος. Σφιχτό τραγούδι, με πλήρη μπάντα και έντονο και χαρακτηριστικό ρυθμό. Τύμπανα μεγάλης ορχήστρας, ηλεκτρική κιθάρα, σαντούρι (!), χάμοντ, τούμπα (!), συνύπαρξη ηλεκτρικής κιθάρας και σαντουριού σε ταυτόχρονες μα διαφορετικές μελωδικές γραμμές... και τι δεν έχει μέσα! Φυσικά δεν υπήρχε δυνατότητα για απόδοση τού τραγουδιού με τόσα μέσα. Είχαμε μόνο τις δυο κιθάρες και τις δυο φωνές μας. Άντε, και καμιά φυσαρμόνικα, όταν "άντεχε" το τραγούδι. Και δως του πρόβες...

Δυστυχώς δεν διέσωσα καμιά ηχογράφησή μας με τον Πειρατή. Δεν πειράζει. Ας είναι. Τον θυμάμαι πάντα πολύ έντονα. Από τη στιγμή που το τραγούδι άρχιζε, όλα γίνονταν αυτόματα. Ξύπναγα μόνο όταν τελειώναμε, στην τελευταία άρση. Έφευγε όλο μονορούφι, χωρίς να προλάβω να συνειδητοποιήσω τίποτα. Με ελάχιστα τραγούδια μού συνέβη κάτι τέτοιο όλα εκείνα τα χρόνια. Λες και παγώνει ο χρόνος -ή λες και αρχίζει να τρέχει με ιλιγγιώδη ταχύτητα- και δεν προλαβαίνω να συνειδητοποιήσω τίποτα για δυο-δυόμισι λεπτά. Ήμουν επιφορτισμένος τόσο με το τραγούδι όσο και με το μέρος της ηλεκτρικής κιθάρας, γεγονός που δυσκόλευε τα πράγματα. Άπαξ όμως και "έμπαινες" στο τραγούδι, έβγαινες μόνο με το φινάλε. Απνευστί.

Σήμερα ξέθαψα πάλι την παλιά παρτιτούρα. Κιτρινισμένη από τα χρόνια και με νότες που έχουν αρχίσει να ξεθωριάζουν πάνω στο χαρτί. Θυμήθηκα όταν την πρωτοδιάβαζα με έκπληξη αλλά και με μια αίσθηση αποκάλυψης να με πλημμυρίζει. Και μετά; Μετά ερχόταν η λύτρωση της αποκρυπτογράφησης. Το τραγούδι είχε επιτέλους κατακτηθεί και παιζόταν σύμφωνα με τις οδηγίες του δημιουργού του. Είχε μια άλλη ομορφιά το τραγούδι στο χαρτί. Μια ομορφιά που χάνεται σιγά-σιγά. Μια ομορφιά που δεν θα τη βρουν οι νεώτεροι μέσα στις οθόνες. Ήταν, σα να λέμε, τρισδιάστατο. Το έπιανες, το μύριζες, το τσαλάκωνες, το δίπλωνες, το έπαιρνες μαζί σου στο σάκο και στη θήκη τής κιθάρας. Σημείωνες με διαφορετικά χρώματα μολυβιού πρόσθετα πραγματάκια που δεν ήθελες να ξεχάσεις, το ζωγράφιζες στα περιθώρια με λουλουδάκια, κιθάρες, φάτσες και καρδούλες, το λέρωνες με καφέ ή στάχτη από το τσιγάρο -και όταν πήγαινες να το καθαρίσεις, συνήθως το μουντζούρωνες... Άλλες εποχές, άμεσες και απτές.

Σήμερα ο Πειρατής ίσως ακούγεται "παράξενος" στα ισοπεδωμένα αυτιά τής πλειονότητας των ακροατών, που έχουν εκπαιδευτεί στις "μουσικές" τών Πειρατών τής Καραϊβικής... Ακούγεται δύστροπος και με αλλόκοτα μουσικά διαστήματα αλλά και με στίχους που σε κάποιους ίσως θυμίζουν κόμιξ.

Ας τον αφήσουμε καλύτερα να αρμενίζει μόνος του στις δικές του θάλασσες και να μάς χαιρετά από κάποιες άλλες, μακρινές εποχές.


* Για άλλη μια φορά εύφημος μνεία στον σπουδαίο Θεολόγο Στρατηγό: http://giorgosvelentzas.blogspot.gr/2016/02/blog-post_3.html
 

Δεν υπάρχουν σχόλια: