Τετάρτη, 30 Δεκεμβρίου 2015

Γιώργος Παπασιδέρης

Στον πατέρα μου

Η μεγάλη δωρική κολόνα του ελληνικού δημοτικού τραγουδιού. Ένας άνθρωπος που έχει ταυτίσει το όνομά του με το δημοτικό τραγούδι. Και περισσότερο απ' όλα με το κλέφτικο, μάλλον το δυσκολότερο. Που για να αποτολμήσεις να το τραγουδήσεις πρέπει όχι απλώς να έχεις εμπιστοσύνη στη φωνή σου αλλά και να την έχεις δει να καθρεφτίζεται άφοβα άπειρες φορές στις ψυχές των ανθρώπων -γιατί εκεί απευθύνεται το κλέφτικο τραγούδι. Στα τρίσβαθα και στους λαβυρίνθους της ψυχής. Εκεί κάτω πρέπει να κατέβεις για να ανοίξεις το στόμα σου και να "το γυρίσεις στο κλέφτικο". Όπως έκαναν κι εκείνοι -οι κλέφτες. Που ήταν τόσο καλά κρυμμένοι και κυνηγημένοι όσο και η ψυχή. Μέσα σε λαγκάδια και χαράδρες από τον φόβο του εχθρού. Όπως και η ψυχή, που φοβάται με το παραμικρό θρόισμα και συγκινείται με το ελάχιστο άγγιγμα στο πιο αδύνατο σημείο της, στην καρδιά της. Όπου βρίσκονταν κι όπου στέκονταν, όταν δεν πολεμούσαν, έπιαναν το τραγούδι και το χορό και ξεχνούσαν τα βάσανα της ζωής και της σκλαβιάς.

Εκεί κάτω λοιπόν, σε αυτούς τους λαβυρίνθους, ως άλλος Θησέας, μεγαλούργησε ο Γιώργος Παπασιδέρης. Και άφησε πίσω του στίγμα ανεξίτηλο. Τόσο μεγάλο που όλοι οι κατοπινοί ερμηνευτές και μελετητές του δημοτικού τραγουδιού να τον ταυτίζουν με το ίδιο το δημοτικό τραγούδι. Αυτήν την απόλυτα γνήσια και τίμια έκφραση της προεπαναστατικής και επαναστατικής περιόδου. Με το άμεσο και άδολο συναίσθημα. 

Από τεχνική άποψη, δεν ξέρω, ίσως είναι μετρημένοι στα δάχτυλα του ενός μόνο χεριού όσοι μπόρεσαν να αποδώσουν τόσο σωστά και τόσο ευέλικτα ένα τραγούδι, και μάλιστα τα κλέφτικα τραγούδια, που είναι ίσως το δυσκολότερο είδος τραγουδιού γενικά. Δεν έχω δει γραμμένη σε πεντάγραμμο τη μελωδία της φωνής σε ένα κλέφτικο τραγούδι, αλλά φαντάζομαι πως αν βλέπαμε την αποτύπωση της φωνής του Γιώργου Παπασιδέρη στις πέντε γραμμές, θα μέναμε εκστασιασμένοι από την πολυμορφία, τα απειροελάχιστα μουσικά διαστήματα και τη συνεχή σύνδεση των φθόγγων. Εδώ, σ' αυτόν τον άνθρωπο, η Φωνή αποκτά την πραγματική της έννοια ως Όργανο. Αποκαλύπτει τις τεράστιες -σχεδόν άπειρες- δυνατότητές της στην απόδοση. Τέτοιες και τόσες δυνατότητες που ένα φυσικά κατασκευασμένο όργανο ποτέ δεν είχε και ποτέ δεν θα αποκτήσει.


Κάνω το ταξίδι προς τα πίσω στο χρόνο και ξαναγίνομαι παιδί. Με κοντά παντελονάκια και με ένα σπυρί από πρόσφατο πέσιμο στο πρόσωπο. Θυμάμαι σαν τώρα την κασέτα που είχε ο πατέρας μου στο αυτοκίνητο και από τη μια μεριά έγραφε "ΠΑΠΑΣΙΔΕΡΗΣ". Ένιωθα το βάρος της και το βυθό της κάθε φορά που κοίταζα ή άγγιζα τα κόκκινα χρώματά της. Και όταν ο πατέρας μου την έβαζε στο κασετόφωνο, άρχιζα αμέσως να χάνομαι. Ταίριασμα ψυχών πρέπει να ήταν, δεν εξηγείται αλλιώς. Κι άλλοι είπαν δημοτικά τραγούδια, κι άλλοι είπαν κλέφτικα.

Όταν αργότερα μεγάλωσα, η ζωντανή απόδοση της μουσικής, εκτός από αγάπη και ενασχόλησή μου, έγινε για αρκετά χρόνια και επάγγελμά μου. Βρέθηκα σε πολλούς χώρους δημοτικής μουσικής, παρακολούθησα σχεδόν όλα τα μεγάλα ονόματα του χώρου αυτού, πήγα σε πολλά πανηγύρια σε στεριανά και σε νησιώτικα χωριά. Τίποτα, τίποτα, τίποτα. Κανένας ποτέ δεν μπόρεσε να με αγγίξει τόσο βαθιά όσο ο Γιώργος Παπασιδέρης. 

Δεν ξέρω... Ίσως εμπλέκεται και ο μύθος των πρώτων βημάτων στη ζωή. Μπορεί. Και όλα να χάνονται μέσα στην ομίχλη της παιδικής μας ηλικίας. Εξάλλου, με τους μύθους μας ζούμε. Ποιος μπορεί να τους αντισταθεί και να τους "καταργήσει"; Θα ήταν σαν να καταργούμε την ίδια τη ζωή. Αλλά δεν μπορεί να ήταν μόνο αυτό. Ακόμη και μύθος να ήταν -να είναι- είναι ένας μύθος βαθιά ριζωμένος στη ζωή μου.

Έλα, Γιώργο Παπασιδέρη. Πάρε με πάλι και πάλι και πάλι πάνω σ' αυτήν την ταξιδιάρα φωνή σου και πήγαινέ με στα πέρατα της Ύπαρξης. Εκεί, άφησέ με πια.


ΣΗΜΕΙΩΣΗ: Δημοτικό τραγούδι για τον ξακουστό κλέφτη Κώστα Λεπενιώτη. Ηχογράφηση του 1938. Περισσότερες πληροφορίες: https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%93%CE%B9%CF%8E%CF%81%CE%B3%CE%BF%CF%82_%CE%A0%CE%B1%CF%80%CE%B1%CF%83%CE%B9%CE%B4%CE%AD%CF%81%CE%B7%CF%82_(%CE%BC%CE%BF%CF%85%CF%83%CE%B9%CE%BA%CF%8C%CF%82)