Δευτέρα, 21 Σεπτεμβρίου 2015

Γεώργιος Τσάκαλος - Δραπέτης τής Φτώχειας


Ένα βιβλίο, ένας ολόκληρος κόσμος. Η ιστορία μιας ζωής αφάνταστα ταλαιπωρημένης μέχρι να ορθοποδήσει και να σηκώσει κεφάλι. Ένα μικρό παιδί ριγμένο σε μια ορεινή επαρχία τής Πελοποννήσου στα τέλη τού 19ου αιώνα και στις αρχές τού 20ού, χωρίς ασφαλές παρόν, χωρίς όραμα και μέλλον, μέσα στην τεράστια πολιτική -και κατ' επέκταση υπαρξιακή- κρίση τού ελληνικού κράτους εκείνων τών χρόνων. Μια κρίση που όμως δεν κατάφερε να φτάσει και να αγγίξει ιδιαίτερα το χωριό τού μικρού ήρωα τής αληθινής ιστορίας μας αφού ο τόπος του ήταν εντελώς αποκομμένος από το κέντρο -όπως εξάλλου όλη η ελληνική επαρχία εκείνες τις εποχές, ζώντας στους δικούς της αδιατάρακτους και απαρασάλευτα προαιώνιους ρυθμούς. Η αυτοβιογραφία ενός παιδιού γεμάτου ορμή και δίψα για ψωμί και δίκιο. Για ειλικρίνεια και ελευθερία. Ενός παιδιού με καθαρά μάτια και ατρόμητη ψυχή. Που δεν δίστασε να τα βάλει με πολύ ισχυρότερους, φύσει και θέσει, να διεκδικήσει τα θέλω και τα πιστεύω του και στο τέλος να καταφέρει να αποτινάξει από πάνω του τη μαύρη φτώχεια που τον έδερνε από τη στιγμή που γεννήθηκε. Και που κατάφερε να τραβήξει από εκείνη τη φτώχεια και όλη τη δύσμοιρη οικογένειά του και να τής προσφέρει ένα πιάτο φαΐ και μια σχετική ασφάλεια και άνεση. Ένα βιβλίο τραγικά αληθινό και πολύ διαφορετικό από οτιδήποτε έχω διαβάσει ακόμη και μέχρι σήμερα. Με μια αμεσότητα που τσακίζει κόκκαλα και με μια γλώσσα τόσο αληθινή που νομίζεις πως όλα όσα διαβάζεις διαδραματίζονται γύρω σου την ίδια στιγμή. Εξάλλου, δεν έχουμε να κάνουμε με έναν κατ' επάγγελμα "συγγραφέα" αλλά με έναν απλό άνθρωπο τής βιοπάλης που κάποια στιγμή αποφάσισε να αφηγηθεί τη ζωή του μέσα από τα γραπτά του.

Το βιβλίο το αγόρασε στα τέλη τού '70 ο πατέρας μου, μάλλον από το περίφημο Παζάρι τής Λάρισας. Προφανώς τον προσέλκυσε ο τίτλος και ίσως είχε ξεφυλλίσει και κάποιες σελίδες πάνω απ' τον πάγκο πριν το αγοράσει. Ο ίδιος είχε υπάρξει πραγματικός "Δραπέτης τής Φτώχειας" στη ζωή του και πιθανώς ταυτίστηκε με τον ήρωα. Πάντως, από τις διηγήσεις του για την ζωή του, μπορώ να δω πάρα πολλές ομοιότητες με τον συγγραφέα. Ο κοινός τόπος καταγωγής, η βαθιά φτώχεια τής ξενηστικωμένης οικογένειας, η μεγάλη απόφαση να εγκαταλείψει το χωριό με άδειες τσέπες και χωρίς δεύτερο ρούχο (τι ρούχο ήταν και το πρώτο του μόνο ο ίδιος το ήξερε...) και να κατέβει "στον κόσμο" για να τελειώσει το σχολείο. Και μετά να διαβάσει πάνω σε άχυρα για τις "εισαγωγικές", να σπουδάσει και να αποκτήσει κύρος και υπόσταση στην κοινωνία αλλά και οικονομική άνεση. Πράγματα αρκετά αδιανόητα για πολλούς ακόμη και σήμερα. Γεγονότα που εκτυλίχθηκαν όμως πολλές φορές στην πρώτη μεταπολεμική Ελλάδα τής μεγάλης φτώχειας και ανέχειας εκεί, στα βάθη τής άγονης επαρχίας.

Ας δούμε όμως πώς παρουσιάζει ο ίδιος ο συγγραφέας το σύγγραμμά του στην εισαγωγή τής τέταρτης και τελευταίας έκδοσης τού 1975:



















Έχω διαβάσει το βιβλίο πάρα πολλές φορές από τα δεκαπέντε μου μέχρι σήμερα. Τόσες πολλές φορές και σε τόσο διαφορετικές φάσεις τής ζωής μου ώστε έχω πλέον αποστηθίσει ολόκληρα κεφάλαια. Ποιος ξέρει ποια ανάγκη για κατανόηση και ταύτιση με τον πατέρα μου μέσω τού ήρωα με οδήγησε κι εμένα ως έφηβο ή ποια ταύτιση με τον ίδιο τον ήρωα. Γεγονός είναι πως ακόμη βρίσκω το βιβλίο απόλυτα ειλικρινές, βαθύ και αληθινό σε τέτοιο βαθμό που πάντα αντλώ από μέσα του σπουδαίες και αναλλοίωτες αλήθειες τής ζωής. Μέχρι σήμερα.

Μπορεί όλο αυτό να ακούγεται αρκετά μελοδραματικό αλλά δεν είναι καθόλου έτσι αφού η ζωή κυριολεκτικά ξεκινά εκεί όπου τελειώνει η φαντασία. Πόσες φορές το βιβλίο μού θύμισε εκείνη την μεγαλειώδη ταινία τού Ηλία Καζάν, το America-America. Εξάλλου υπάρχει και αρκετή Αμερική μέσα στην αφήγηση του βιβλίου. Μια Αμερική που είχε καταπιεί για χρόνια τον πατέρα τού ήρωα του βιβλίου μας. Του ήρωα που ξεκίνησε χωρίς παπούτσια για να ταξιδέψει λαθρεπιβάτης για τον Νέο Κόσμο και να βρει τον γεννήτορά του, ελπίζοντας σε ένα καλύτερο αύριο και σε λίγη ξεχασμένη πατρική τρυφερότητα. Αλλά όλα αυτά ξέρουμε πώς καταλήγουν συνήθως όταν οι σχέσεις με τον πατέρα και την μάνα επιβεβαιώνουν διαρκώς και με τον βαθύτερο τρόπο την τραγικότητά τους. 

Το βιβλίο μού ξυπνά μνήμες από αφηγήσεις της γιαγιάς μου, όταν μου έλεγε για τον παππού, που είχε φύγει δυο φορές στην Αμερική για δουλειά και δυο φορές γύρισε τσακισμένος από ζωή και καράβια. Ένας πολύ μεγάλος αριθμός Ελλήνων έφευγε εκείνα τα χρόνια -μέχρι και αρκετά αργότερα- για την Αμερική, πιστεύοντας στο μεγάλο όνειρο και επενδύοντας τις ελπίδες τους για ένα καλύτερο αύριο των παιδιών τους. Αφού για εκείνα έφευγαν κυρίως. Για να εργαστούν οι ίδιοι και να στέλνουν το πολυπόθητο τσεκ πίσω στην πατρίδα, όπου η οικογένεια πολλές φορές λιμοκτονούσε. Είναι τόσο παρόμοιες οι μοίρες και το ριζικό των φτωχών και των κυνηγημένων ανθρώπων... Σήμερα το Μεγάλο Δράμα εκτυλίσσεται στις ανατολικές ακτές τής Μεσογείου. Κάποιοι άλλοι δραπέτες τής φτώχειας (και τού πολέμου στη σύγχρονη περίπτωση) αγωνίζονται με τα κύματα και αγωνιούν για το άγνωστο και άγριο αύριο με μόνο όπλο την πίστη και την αλήθεια τους.

Απλή αλλά τόσο ζωντανή και υπέροχη είναι η εικονογράφηση της ζωής του συγγραφέα. Με λιτές γραμμές, είναι περισσότερο σκίτσα παρά οτιδήποτε άλλο. Αποδίδουν όμως υπέροχα, άμεσα και γλαφυρά τις ανθρώπινες στιγμές της ιστορίας μας.

Ο Γεώργιος Τσάκαλος αρχικά είχε γράψει διάφορα αποσπασματικά κομμάτια της ζωής του, τα οποία εξέδοσε μετά το 1950. Τότε εμφανίστηκε και ο πρώτος Δραπέτης της Φτώχειας ως έργο. Ήταν η πρώτη του έκδοση. Ακολούθησαν κι άλλα βιβλία τού ιδίου και άλλες τρεις εκδόσεις τού Δραπέτη. Η τελική και πλέον ολοκληρωμένη μορφή του είναι αυτή του 1975 από τις εκδόσεις ΡΕΝ.  

Υποθέτω πως το βιβλίο θα είναι πλέον πάρα πολύ σπάνιο έως και ανύπαρκτο και ίσως υπάρχει μόνο σε κάποια παλαιοβιβλιοπωλεία. Μετά από μια μικρή διαδικτυακή έρευνα που έκανα, βρήκα αντίτυπα έργων τού Γ. Τσάκαλου στη Βιβλιοθήκη τής Βουλής των Ελλήνων. Πραγματικά όμως αξίζει τον κόπο να τον ψάξει κανείς. Είναι εντελώς αφτιασίδωτος και μάλλον δεν τον ενδιέφερε καθόλου να είναι ευπώλητος ή να γίνει διάσημος. Θέλει να πει μόνο αλήθειες. Βαθιές, πανανθρώπινες και διαχρονικές. Το βιβλίο αυτό είναι σαν μια βόμβα ζωής. Καθαρής και τίμιας.


3 σχόλια:

Σ.ΑΔΑΜΗ είπε...

Χαίρομαι τόσο πολύ που έχω αυτό το βιβλίο!!!! Είναι ο θησαυρός από τον δάσκαλο πατέρα μου.Είναι η πρώτη αληθινή μου επαφή με τα βιβλία!! Το πρώτο μου βιβλίο ,το λάτρεψα και το έχω όλο στην ψυχή μου. Είναι τα ΄΄αστεία ΄΄άλλά δύσκολα χρόνια της νιότης του πατέρα μου ,είναι οι περιγραφές της πατρίδας μου , είναι ο αγώνας επιβίωσης, είναι η ελαφράδα και το χιούμορ της γραφής,είναι το ΄΄λο μάνα ''.....
ΕΙΝΑΙ ΙΕΡΗ ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΑ!!
Σ.ΑΔΑΜΗ

Giorgos Velentzas είπε...

Ωωωω.... πόσο χαίρομαι!
Να είστε καλά και μακάρι κοντά σας να μπορέσουν να διαβάσουν αυτό το διαμάντι κι άλλοι άνθρωποι.

Δημήτρης Κανελλόπουλος είπε...

Χαίρετε. Από που μπορώ να αγοράσω το βιβλίο σας; Ευχαριστώ.