Σάββατο, 13 Ιουνίου 2015

Μάνος Χατζιδάκις - Για μια Μικρή Λευκή Αχιβάδα


Ο Μάνος Χατζιδάκις ορίζει το έργο αυτό ως το πρώτο επίσημο έργο της ζωής του. Σε μια καταγραφή που έκανε ο ίδιος -και συμπεριέλαβε στο πρόγραμμα συναυλιών τού 1986- το έργο καταλαμβάνει την πρώτη θέση (opus 1) της πρώτης συνθετικής περιόδου της ζωής του. Γράφτηκε το 1947-48 και ηχογραφήθηκε σε δίσκο για πρώτη φορά το 1954 μαζί με το opus 5 τού συνθέτη, τις Έξι Λαϊκές Ζωγραφιές. Το έργο περιλαμβάνει πέντε πρελούδια και χορούς και είναι γραμμένο για πιάνο. Είναι εμφανής η διάθεση τού συνθέτη να προσεγγίσει τις ελληνικές εθνικές μελωδίες και να πειραματιστεί μαζί τους. Στην πρώτη ηχογράφηση τού 1954 πιάνο έπαιξε ο Γιάννης Παπαδόπουλος. Ακολούθησαν άλλες δυο εκδόσεις τού έργου. Μια σε δίσκο βινυλίου και μια σε δίσκο ακτίνας. Κάπου διάβασα πως η πρώτη έκδοση τού δίσκου, που έγινε στην Ολλανδία, περιλάμβανε μόνο 150 αντίτυπα. Στο βίντεο που υπάρχει στο τέλος τής παρουσίασης εμφανίζεται το εξώφυλλο τού δίσκου με αγγλικούς τίτλους.

Σήμερα που γράφω την αναφορά σε αυτό το πανέμορφο έργο τού Μάνου Χατζιδάκι απέχουμε μόλις δυο μέρες από τη συμπλήρωση 21 χρόνων από το θάνατό του. Περνούν γρήγορα τα χρόνια. Πολύ γρήγορα. Στην πραγματικότητα είναι σαν να μην υπάρχουν. Όλα μοιάζουν σαν να μην υπήρξαν ποτέ. Κι όμως έχουν αφήσει τα αποτυπώματά τους επάνω και μέσα μας -πάντα παρόν το ερώτημα για την "μελλοντική απουσία" μας, όπως έλεγε μετά τα 50 του ο Μ.Χ.


Η ιστορία που υπάρχει πίσω από το έργο είναι ιδιαίτερη. Η Αχιβάδα είναι αφιερωμένη στον Νίκο Κούνδουρο, αδελφικό φίλο και συνοδοιπόρο τού Μάνου Χατζιδάκι από την εποχή τού πολέμου μέχρι το θάνατο τού συνθέτη. Εδώ ο ίδιος ο Νίκος Κούνδουρος αφηγείται με τον τόσο απλό και άμεσο τρόπο του τη μικρή ιστορία. Πρόκειται για απόσπασμα από μια σειρά εκπομπών με τίτλο "Έλληνες τού πνεύματος και της διασποράς".


video
    
Το έργο:

1.
Εμβατήριο
6.
Μπάλος
2.
Συρτός σε τρόπο χανιώτικο
7.
Νυχτερινό
3.
Συνομιλία με τον Sergei Prokofiev
8.
Καλαματιανός
4.
Τσάμικος
9.
Ποιμενικό
5.
Μαντινάδα
10.
Μεγάλη σούστα

video

Τετάρτη, 10 Ιουνίου 2015

Μάνος Χατζιδάκις - Δεκαπέντε Εσπερινοί


Εδώ έχουμε να κάνουμε με ένα εμβληματικό έργο τού Μάνου Χατζιδάκι. Ένα έργο που έγινε κλασικό από τα πρώτα χρόνια της έκδοσής του. Θα αναρωτηθείτε πώς γίνεται κάτι τέτοιο. Νομίζω πως είναι απλό. Υπάρχει ένα αλάθητο αισθητήριο, ένα φρόνιμο και ταυτόχρονα διορατικό ένστικτο που τα βλέπει και τα νιώθει αυτά. Που όταν συμβαίνουν, τότε το ρολόι τού κόσμου σημαίνει την αιωνιότητα και όχι μια συγκεκριμένη χρονολογία. Κι έτσι το έργο γράφεται σε χρόνο άχρονο και παραμένει πάντα ζωντανό και σύγχρονο από κάθε άποψη.

Το πρωτοάκουσα έφηβος ακόμα, όταν είχα πρωτοπιάσει την κιθάρα στα χέρια μου. Μια από τις πρώτες μελωδίες που ταλαιπώρησα στη ζωή μου ήταν η Τιμωρία. Όπως ακριβώς την έπαιζα τότε, έτσι συνεχίζω και σήμερα. Μόνο που στο πέρασμα των χρόνων προστέθηκαν και όλες σχεδόν οι μελωδίες τού δίσκου. Αποτελεί πάντα το απάγκιο των ελεύθερων ωρών μου, όταν ξεχνιέμαι με μια κιθάρα στα χέρια -σε μια καρέκλα ή ξαπλωμένος στο κρεβάτι, χειμώνα-καλοκαίρι.

Οι Δεκαπέντε Εσπερινοί γέμισαν με τους ήχους τους αρκετά μοναχικά καλοκαίρια της ζωής μου. Όταν, μέσα στη ζέστη και στο λιοπύρι είτε της πόλης είτε κάποιας παραλίας, άφηνα τα μάτια και την ψυχή μου να ταξιδεύουν στο άπειρο. Τους άκουγα αρκετές φορές στη σειρά. Ολόκληρο το έργο. Είναι τόσο συνυφασμένα μεταξύ τους τα δεκαπέντε οργανικά τραγούδια που, όταν τύχει και ακούσω ένα μόνο του, μετά το τέλος του αρχίζω και σιγοτραγουδάω το επόμενο -και φυσικά στον τόνο τού δίσκου!

Ακολουθούν τα στοιχεία τού έργου: 

Διασκευή (πρώτη έκδοση 1964) για πιάνο, άρπα, δύο κιθάρες και κοντραμπάσο δεκαπέντε τραγουδιών του συνθέτη.
Πιάνο: Μάνος Χατζιδάκις
Κιθάρες: Γεράσιμος Μηλιαρέσης, Δημήτρης Φάμπας
Άρπα: Αλίκη Κρίθαρη
Κοντραμπάσο: Ανδρέας Ροδουσάκης

Δεύτερη έκδοση (1965): Δίσκoς 33 στρoφώv (Columbia: GCX 106).
Τρίτη έκδοση (1967): Δίσκoς 33 στρoφώv (Columbia: SAXG 2252).
Tέταρτη έκδοση (1970, Αμερική): Δίσκoς 33 στρoφώv (Peters International: PLD 5433).
Πέμπτη έκδοση (1973): Δίσκoς 33 στρoφώv (Columbia: 70240 - EMI).
Έκτη έκδοση (Δεκέμβριος 1987): CD (EMI: 70240 - MINOS EMI).
Έβδομη έκδοση (1998): CD (EMI: 498 842 - MINOS EMI). Νέα έκδοση του έργου σε CD, με ψηφιακή επεξεργασία και πολυσέλιδο ένθετο, με φωτογραφικό και πληροφοριακό υλικό.
Όγδοη έκδοση (2008): CD (EMI: 50999 217055 2 6 - MINOS EMI). Νέα έκδοση του έργου σε CD με ψηφιακή επεξεργασία και πολυσέλιδο ένθετο, με φωτογραφικό και πληροφοριακό υλικό.*


Τα τραγούδια:

1.
Τα παιδιά του Πειραιά
9.
Το φεγγάρι είναι κόκκινο
2.
Έγινε παρεξήγηση
10.
Ευρυδίκη
3.
Νυχτερινός περίπατος
11.
Κυρ-Αντώνης
4.
Κυρ-Μιχάλης
12.
Φέρτε μου ένα μαντολίνο
5.
Κάθε κήπος
13.
Ο ταχυδρόμος πέθανε
6.
Το πάρτυ
14.
Η πέτρα
7.
Η τιμωρία
15.
Το τριαντάφυλλο
8.
Υμηττός




Μια ομάδα μουσικών παρουσίασε ζωντανά ολόκληρο το έργο στην Θεσσαλονίκη, περίπου σαράντα χρόνια μετά την κυκλοφορία του. Μια υπέροχη προσπάθεια, με ακριβή αναπαραγωγή της πρώτης, αυθεντικής ενορχήστρωσης τού Μ.Χ. Από όσο είναι γνωστό, το έργο ποτέ δεν παρουσιάστηκε ζωντανά από τον ίδιο τον συνθέτη -γεγονός διόλου περίεργο αφού το ίδιο έχει συμβεί και με αρκετά άλλα έργα του. Εξάλλου ήταν γνωστός τσαπατσούλης με τα χαρτιά του και τεμπέλης. Για παράδειγμα, οι παρτιτούρες τού Χαμόγελου της Τζοκόντας είχαν χαθεί και όταν -το 1995, τριάντα χρόνια μετά την ηχογράφησή του- το έργο παρουσιάστηκε για πρώτη φορά, κι αυτό ζωντανά, στο Μέγαρο Μουσικής, οι παρτιτούρες γράφτηκαν από την αρχή -μια τιτάνεια προσπάθεια τής Ιρίνα Βαλεντίνοβα-Καρπούχινα, που ανέπλασε το έργο κυριολεκτικά εξ ακοής. Η ζωντανή εκτέλεση των Δεκαπέντε Εσπερινών υπάρχει στη διεύθυνση  https://www.youtube.com/watch?v=tD8OG_YvK7U.

Ακολουθεί το πρωτότυπο έργο:

ΜΕΡΟΣ Α

video

ΜΕΡΟΣ Β


video

* Οι πληροφορίες για τις εκδόσεις τού έργου προέρχονται από την επίσημη ιστοσελίδα τού Μάνου Χατζιδάκι http://www.hadjidakis.gr/.
 

Τετάρτη, 3 Ιουνίου 2015

Μάνος Χατζιδάκις - Σερενάτα για την σεξουαλική απουσία


Στο διαδικτυακό μας χώρο γράφουμε αυτά που πιστεύουμε.

Για μένα ο Μάνος Χατζιδάκις είναι ο μέγιστος μουσικός που γέννησαν αυτά τα χώματα. Και μάλλον δεν θα 'πρεπε καν να χρησιμοποιήσω υπερθετικό βαθμό γιατί έτσι βάζω στο κάδρο κι άλλους μουσικούς, συνθέτες, τραγουδοποιούς. Και επίσης αδικώ τον Μ.Χ. γιατί τον περιορίζω στα στενά πλαίσια της μουσικής δημιουργίας και τέχνης. Εκείνος στέκεται έξω και πολύ μακριά από όλους. Κλασικούς (π.χ. Σκαλκώτας), ρεμπέτες (π.χ. Μάρκος, Τσιτσάνης), μοντέρνους (π.χ., Χρήστου, Ξενάκης), σύγχρονους και κάθε άλλη μορφή μουσικής. Όταν μάλιστα συνεκτιμήσουμε και το μεγάλο, ελεύθερο πνεύμα του, τότε θεωρώ πως ο Μ.Χ. πανάξια συγκαταλέγεται στα Μεγάλα Τέκνα αυτής της γης, όπως έρχονται από την αρχαιότητα και -μολονότι σε πολλές περιόδους έφθιναν- έφτασαν να γεννιούνται μέχρι και στις μέρες μας.

Ο Μάνος Χατζιδάκις υπήρξε μια ολοκληρωμένη προσωπικότητα -πράγμα εξαιρετικά σπάνιο και δυσεύρετο. Έζησε μια ζωή απόλυτα τεκμηριωμένη και ευθυγραμμισμένη με τις ξεκάθαρες αρχές του και έδρασε ως ολοκληρωμένος και θετικά παρεμβατικός πολίτης, με την αρχική έννοια και περιεχόμενο τού όρου "πολίτης".

Θεωρώ τον εαυτό μου ευτυχή που βρέθηκα τόσες πολλές φορές μέσα στο ακροατήριό του, στους θεατές του. Σε μικρούς και μεγάλους χώρους. Ανοιχτούς και κλειστούς. Που τον άκουσα να μιλάει ελεύθερα, να εκφράζεται. Που διάβαζα τα γραπτά του την ώρα που έβγαιναν, ζεστά ακόμη, από τον φούρνο της ψυχής του.

Από τη στιγμή που αντιλήφθηκα την έννοια της "διαφορετικότητας", ο Μ.Χ. αποτέλεσε πυξίδα ζωής για μένα. Μια μορφή δικαίωσης. Πως δεν είμαι τρελός. Πως κάπου υπάρχουν κι άλλοι -ίσως αρκετοί- με τους οποίους μπορούμε να δώσουμε τα χέρια. Έχει φύγει πάνω από είκοσι χρόνια τώρα. Είναι περισσότερο παρών από ποτέ. Κι έτσι εκείνη η τεράστια αγωνία του περί τού "τι συνθέτει την μελλοντική του απουσία", μάλλον έχει πέσει με κάποιον τρόπο στο κενό. Ήταν πάντα εκείνη η φωνή που δεν εσίγησε ποτέ. Δεν θα πω ότι ο Μ.Χ. "λείπει" γιατί δεν είναι δυνατόν να απαιτούμε πάντα την ύπαρξη ενός προστάτη, ενός "πατέρα" δίπλα μας για να αναλαμβάνει τις ευθύνες που μάς αναλογούν. Τέτοια φωτεινά πνεύματα ανοίγουν δρόμους κι εμείς -αν έχουμε μάτια και ψυχή- τους ακολουθούμε. Και άλλα δέκα, είκοσι, τριάντα χρόνια να είχε ζήσει, πάλι δεν θα ήταν "αρκετά". Ποτέ δεν θα έφταναν. Δεν είναι εκεί όμως το θέμα. Έζησε μια ζωή τόσο συμπυκνωμένη και δημιούργησε τόσα πολλά, μεγάλα και διαφορετικά πράγματα, που οι περισσότεροι θα θέλαμε δυο ζωές για να διατρέξουμε την μια δική του.

Μια από τις έξοχες μελωδίες που έγραψε ο Μ.Χ. είναι και αυτή στην οποία είναι αφιερωμένη αυτή η παράγραφος. Είναι μια από τις μουσικές που επένδυσαν το πρωτοποριακό κινηματογραφικό έργο Sweet Movie τού Σέρβου σκηνοθέτη Dusan Makavejev, που προβλήθηκε το 1974. Τολμώ να πω πως πρόκειται για μια μελωδία που δεν θυμίζει σχεδόν καθόλου το μουσικό ύφος τού Μ.Χ. Ιδιαίτερα μάλιστα ο τρόπος με τον οποίο κλείνουν οι δυο μουσικές φράσεις του, κάθε άλλο παρά τον Μ.Χ. θυμίζει. Άλλη μια απόδειξη τού μεγάλου εύρους των δυνατοτήτων του. Προσωπικά, αν το άκουγα χωρίς να γνωρίζω τον δημιουργό του, και μάλιστα με μια διαφορετική ενορχήστρωση, αν και θερμός οπαδός και γνώστης των μελωδικών δρόμων τού Μ.Χ., θα μου ήταν δύσκολο να υποθέσω πως πρόκειται για δική του σύνθεση.

Το πανέμορφο βίντεο που ντύνει με εικόνες την σπουδαία μελωδία τού Μάνου Χατζιδάκι είναι δημιουργία τού χρήστη soteriasphinx και βρίσκεται στη διαδικτυακή διεύθυνση:


video