Πέμπτη, 12 Ιουνίου 2014

Το Εγώ στο Διαδίκτυο

 Αφιερωμένο στον Μ.Χ., παντοτινό δάσκαλο ευαισθησίας και ασυμβίβαστα κριτικής ματιάς


Είναι συνέπεια της εποχής μας. Της ευρύτατης εφαρμογής της παγκοσμιοποίησης και της πληροφορικής, που τείνει να καταστεί απόλυτη. Φυσικό και επόμενο για την αρχική περίοδο μιας τόσο μεγάλης και βαθιάς τομής και αλλαγής στην ιστορία του κόσμου και του ανθρώπου. Που συμπαρασύρει κάθε εκδήλωσή του, με προεξάρχουσες τις ανθρώπινες σχέσεις. Πρόκειται για τον συθέμελο κλονισμό του Εγώ. Την τραγική αναδιάταξη των προτεραιοτήτων του και των αρχών, αξιών και αξιωμάτων του. Της έκφρασής του και της εκδήλωσης και αποκάλυψης των ευάλωτων πλευρών του -και τελικά της διατάραξης της ισορροπίας του, που καταλήγει σε μια κυριολεκτικά ανεξέλεγκτη ισοπέδωση ή θηριοποίησή του. 

Το Εγώ στο Διαδίκτυο εμφανίζεται σε διάφορες μορφές: βιβλία, λόγοι, απόψεις, αφορισμοί και εξυμνήσεις, μπλογκ, άρθρα, ποιήματα, κείμενα, διαφημίσεις, φωτογραφίες, τραγούδια. Προσπαθεί να υπάρξει, να αποκτήσει μια θέση και -κάποιες φορές- να επιβληθεί, ενδεδυμένο άλλοτε με την συνειδητή αποστασιοποίηση από τη συμμετοχή και τα κοινά ("έχω αποφασίσει να μην κάνω ούτε like") και άλλοτε με την χειμαρρώδη και ισοπεδωτική παρουσία του, μέσα στη χάβρα της υπερπληθώρας των υπόλοιπων Εγώ, εκεί όπου χάνεται και χάνει την μοναδικότητα και την ιδιωτικότητά του. 

Ποια είναι τα όρια ενός "υγιούς" Εγώ στα πλαίσια πάντα του Διαδικτύου; Το ερώτημα είναι συνυφασμένο με την πορεία του κόσμου. Στο Διαδίκτυο ακολουθεί μια ανάλογη πορεία. Το Εγώ πορεύεται παράλληλα με την ιστορία μας και αλληλεπιδρά με αυτή. Οι άνθρωποι ανακαλύπτουμε διαρκώς τις ίδιες παλιές αλήθειες, ενδεδυμένες με το νέο περίβλημα της κάθε νέας εποχής. Η κάθε γενιά χρειάζεται, αναζητά και ανακαλύπτει -ή δημιουργεί και επιβάλλει- τους ταγούς, τους μύστες αλλά και τους αποδιοπομπαίους τράγους της. Τους εμπνευστές, τους φιλοσόφους, τους ηγέτες και τους καλλιτέχνες της. Τα μέσα και τους τρόπους έκφρασης και επικοινωνίας της. Και έπειτα, το μόνο που έχει να κάνει είναι να σηκώσει όλα αυτά που βρήκε στο χώμα, αφημένα από τις προηγούμενες γενιές, και να τα προσαρμόσει στα δικά της χωροχρονικά δεδομένα έτσι ώστε να προχωρήσει παρακάτω. Στη διάρκεια αυτής της προαιώνιας πορείας το Εγώ είναι οδηγός, σύμβουλος, φίλος και εχθρός, κρυφός και φανερός συνοδοιπόρος του ανθρώπου. 

Όπως παντού στη ζωή, έτσι κι εδώ, παρατηρείται υπερχείλιση. Όπως συμβαίνει σε όλες τις ανθρώπινες δραστηριότητες, έτσι κι εδώ, μπορούν να γίνουν πολλές καταχρήσεις. Από την απλή, ανώδυνη και ανεπαίσθητη, μέχρι την καταστροφική... Καθημερινά είναι τα παραδείγματα αυτοκτονιών στις οποίες οι αυτόχειρες εξωθήθηκαν μέσω του Διαδικτύου, οδηγιών αυτοκτονίας, εκμετάλλευσης παιδιών αλλά και ενηλίκων, διαφόρων μορφών εξαπάτησης, κ.λπ.

Έρχονται στιγμές που το Εγώ συντρίβεται και συνθλίβεται μέσα σε αυτήν την εικονική, φαινομενική πραγματικότητα που δημιουργείται σιγά-σιγά. Πρόκειται για έναν κόσμο που δεν υπάρχει, όσο κι αν οι υπερασπιστές του διατείνονται το αντίθετο. Εδώ ο προβληματισμός μας αρχίζει να αγγίζει τους Kant, Heidegger και Schopenhauer, αλλά καλύτερα ας μην επεκταθούμε στα διαχρονικά ερωτήματα του ορισμού της πραγματικότητας και των φαινομένων, της υποκειμενικότητας και της αντικειμενικότητας. Αυτά τα ερωτήματα άπτονται εκτενών φιλοσοφικών προσεγγίσεων και δεν είναι αυτός ο σκοπός του παρόντος κειμένου. Οι πρωτότυπες προσεγγίσεις των ανωτέρω φιλοσόφων είναι αρκετά διαφωτιστικές. Το Διαδίκτυο είναι ένα μέσο και όχι ένα υποκατάστατο της αισθητά αντιληπτής πραγματικότητας. Ο άνθρωπος είναι φυσικό ον, δεν είναι εικόνα, ούτε πληροφορία. Και -πάνω απ' όλα- δεν είναι φαντασία που μετατρέπεται σε φαντασίωση. Στο Διαδίκτυο υπάρχει διάδραση μεταξύ των ανθρώπων. Δεν τίθεται θέμα υποκειμενικού γεγονότος.


Το Εγώ περιφέρεται, παρασύρεται και παραδέρνει -μέχρι που φτάνει κάποιες φορές να διασύρεται (εκείνο που ο Μάνος Χατζιδάκις σοφά χαρακτήριζε ως "ατροφικό Εγώ" και όχι Εγώ με γνώση του μέτρου). Τότε που, χάνοντας το "μέτρον άριστον", ξεχύνεται πληγωμένο, τραυματισμένο -και τελικά βαθιά πονεμένο- στις αγορές και στις πλατείες του κόσμου, μπροστά σε καθρέφτες και κάμερες, σε σαλόνια και κρεβατοκάμαρες, παρασύροντας στο πέρασμά του ό,τι βρει από τα υπολείμματα μιας ψυχής εξοντωμένης.

Το Διαδίκτυο είναι αποκαλυπτικότατο. Βλέπεις τους ανθρώπους να έχουν τεράστια ανάγκη να μιλήσουν για τον εαυτό τους. Τι έκαναν, πού πήγαν, πού ταξίδεψαν, πού τραγούδησαν, τι σκέφτηκαν και γιατί. Πλημμυρίζουν οι σελίδες κοινωνικής δικτύωσης από φωτογραφίες με τον κεντρικό πρωταγωνιστή-σταρ να χαριεντίζεται και να ναρκισσεύεται. Είναι η άλλη όψη της υπερπληροφόρησης, αυτού που οι θερμοί συνήγοροι του Διαδικτύου αποκαλούν πλουραλισμό στην πληροφορία.

Σημάδια των καιρών. Έχει καταβυθιστεί τόσο πολύ η μονάδα ώστε από εκεί κάτω, από τα σκοτεινά βάθη μέσα στα οποία προσπαθεί να ψηλαφίσει το δρόμο της, βρυχάται βγάζοντας άναρθρες κραυγές απελπισίας. "Υπάρχω κι εγώ!", φωνάζει και εκσφενδονίζει πυροτεχνήματα προς την επιφάνεια.

Ωραίο και πανέξυπνο το κόλπο του συστήματος. Φτιάξε έναν τεράστιο ζωολογικό κήπο, μια "φάρμα", και άφησέ τους να γυρνάνε εκεί μέσα ελεύθεροι. Κάνε τη φάρμα όσο μπορείς μεγαλύτερη και άφησε να κυκλοφορούν εκεί μέσα όσο περισσότεροι άνθρωποι μπορείς. Και δώσε τους ισότιμο βήμα. Δώσε τους μια ψευδαίσθηση ελευθερίας και δημοκρατίας. Εκτονώνονται με αυτόν τον αιώνιο προαυλισμό. Χειροκροτούνται μεταξύ τους και κατευνάζουν τους ανήσυχους ύπνους και τις αξημέρωτες νύχτες τους. Αναστενάρηδες της ζωής. Στο μεταξύ, οι άλλοι, όσοι επέλεξαν να μην προαυλισθούν, επικοινωνούν μεταξύ τους κάνοντας σινιάλα με καθρεφτάκια πίσω από τα κάγκελα των κελιών τους -εκεί ψηλά, πάνω από το αχανές προαύλιο.

Στις παλιές καλές εφημερίδες υπήρχε ο αρχισυντάκτης, που έκοβε από την ύλη οτιδήποτε θεωρούσε ελλιπές, απρεπές, προσβλητικό, αναληθές ή υπερβολικό -σε αντίθεση με τις σημερινές εφημερίδες, όπου κόβεται καθετί πολιτικά ασύμφορο. Μάλλον θα ήταν καλό να γίνουμε οι αρχισυντάκτες της ζωής μας.

ΣΗΜΕΙΩΣΗ: Η πληροφορική και το Διαδίκτυο, μια από τις βασικές πλευρές του οποίου αποτελούν τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, είναι ένα τεράστιο επίτευγμα του ανθρώπινου πολιτισμού -και όχι μόνο της τεχνολογίας. Αποτελεί ένα πολύ χρήσιμο πολυεργαλείο στα χέρια του ανθρώπου και έχει επίσης τη δυνατότητα να προσφέρει μεγάλη βοήθεια σε πολλές πρακτικές περιπτώσεις καθώς και σε περιπτώσεις πραγματικής και ουσιαστικής ανάγκης -μέχρι και σε ζητήματα ζωής ή θανάτου (πρόσφατα κάποια τουρίστρια αποκλεισμένη στα χιόνια σώθηκε χάρη στο Facebook). Ας αντιμετωπίσουμε αυτήν την πλευρά του ως μια πολύ εκσυγχρονισμένη συνύπαρξη του τελάλη, του ραδιοφώνου, των εφημερίδων, της εγκυκλοπαίδειας, της τηλεόρασης, του κινηματογράφου, της δισκογραφίας, των εκδοτικών δραστηριοτήτων, ακόμη και της γειτονιάς. Αλλά δεν έχει καμία σχέση με τον ψυχικό και συναισθηματικό κόσμο του ανθρώπου και με καμιά έκφανσή τους σε οποιοδήποτε επίπεδο. Αλίμονο αν καθιστούσαμε πρότυπο και ιδανικό μας τον ήρωα κάποιου βιβλίου που διαβάζουμε.

Δεν υπάρχουν σχόλια: