Πέμπτη, 13 Ιουνίου 2013

Τρένο-φάντασμα


Τι να δημοσιεύσεις αυτές τις μέρες με το κλείσιμο της δημόσιας ραδιοτηλεόρασης εν μία νυκτί... Αυτά είναι αδιανόητα πράγματα, έτσι όπως έγιναν. Όλα χρειάζονται χώρο και αέρα. Αλλιώς πρόκειται για επικίνδυνες εκτροπές, που μπορεί να εκκολάψουν το αβγό του φιδιού. Βέβαια, όλα είναι συζητήσιμα και διαπραγματεύσιμα -μερικές φορές και αιρετικά. Αλλά πρέπει να υπάρχει απόσταση. Αλλιώς δεν βλέπεις καθαρά. 

Ψάχνεις την άκρη, τα μπερδεύεις, και νομίζεις ότι όλα μηδέν

Φυσικά και δεν είναι καθόλου, μα καθόλου ευχάριστο το γεγονός της απώλειας εργασίας για τόσους ανθρώπους μέσα σε μια στιγμή. Αν όμως θέλουμε να σώσουμε το δάσος και όχι το δένδρο, ο οργανισμός αυτός έπρεπε να κλείσει. Είχε καταντήσει μια τεράστια αυτοκρατορία που σάπιζε από χρόνια σε όλα της τα άκρα. Όπως πολλά από τα άλλοτε σύγχρονα μηχανήματά της που παρέμειναν στα κουτιά και απαρχαιώθηκαν στα υπόγεια γιατί κανένας δεν ήταν αρκετά υπεύθυνος να αναλάβει δράση και να τα βγάλει από τα υπόγεια για να λειτουργήσουν. Τι να πεις μετά;

Το σκάφος είχε ξεφύγει της πορείας του από χρόνια και ταξίδευε ακυβέρνητο. Ένα τρένο-φάντασμα δηλαδή. Κλειδούχοι, φύλακες το είχαν ξεχάσει και είχαν πάψει να ασχολούνται μαζί του. Μόνο κάποιοι ρομαντικοί υπήρχαν, που εξακολουθούσαν να εργάζονται πραγματικά εμπνευσμένα, φιλότιμα και ευσυνείδητα -όπως συμβαίνει παντού άλλωστε. Εδώ όμως δεν ήταν όπως αλλού. Εδώ πρόκειται για την κρατική προπαγάνδα, για την εθνική (υποτίθεται) γραμμή.

Φταίει η μαμά, που σου πουλάει παραμύθι ότι δήθεν και δεν

Η κίνηση ήταν προμελετημένη. Την ήξεραν όλοι από καιρό. Αλλά για άλλη μια φορά οι μεγαλοσυνδικαλιστές τσιμουδιά. Όπως σε όλες τις περιπτώσεις ρηξικέλευθων αλλαγών. Επένδυση για την ύστατη στιγμή της έκρηξης έτσι ώστε η παρουσία τους να αποκτήσει τραγικά μεσσιανική υπόσταση και να αποτυπωθεί στη συνείδηση του απλού πολίτη, που αποσβολωμένος παρακολουθεί στο έργο σημεία και τέρατα.

Ο τρόπος βέβαια ήταν εντελώς άκομψος. Ηγεμονικός, θα έλεγα, και απολυταρχικός. Ακόμη και οι ετοιμοθάνατοι γνώριζαν -ή γνωρίζουν, εκεί όπου εφαρμόζεται ακόμα η θανατική ποινή- πότε θα εκτελεσθούν. Και ο καθένας κάνει τη δική του, προσωπική προετοιμασία. Αλλά ποτέ έτσι ξαφνικά.

Αποκοιμηθήκαμε σαράντα χρόνια τώρα και συνηθίσαμε το ναρκωτικό. Κουκιά τρώγαμε, κουκιά λέγαμε. Αυτή είναι η ιστορία. Κατακλυσθήκαμε από παπανδρεϊκές λογικές, που όμως είχαν ήδη αρχίσει να εμφανίζονται από την αυγή της μεταπολίτευσης -ρεβανσιστικές λογικές μιας καταπιεσμένης δογματικής αριστεράς ίσως; Οι Έλληνες που σήμερα είναι μέχρι 40 χρονών μεγάλωσαν μέσα σε σε αυτή τη δυσώδη ατμόσφαιρα και δεν μπορούν καν να φανταστούν πως πρόκειται για πλήρη διαστρέβλωση του αξιακού συστήματος. Η ΕΡΤ έπρεπε να κλείσει και να ξανανοίξει. Διαφορετική σε όλα και σε όλους. Πρότυπα πραγματικά πρωτοπόρων καναλιών υπάρχουν στην Ευρώπη. Μπορούν, αν θέλουν, να δημιουργήσουν κάτι από την αρχή. Δεν χρειάζεται να αυτοσχεδιάσουν ούτε να πειραματιστούν με άγνωστες συνέπειες.

 
Όλα αυτά είναι πράγματα τα οποία ο Μάνος Χατζιδάκις είχε δει ήδη από το 1975. Μπήκε στο ραδιομέγαρο ως διευθυντής του τρίτου προγράμματος αλλά, επί πρωθυπουργίας Γεωργίου Ράλλη, με ένα απλό τελεσίγραφο τον έστειλαν σπίτι του. Γιατί είχε αρχίσει να ενοχλεί με το λόγο και τις απόψεις του. Ήταν αιρετικός και τάραζε τα νερά της ραδιοτηλεόρασης, που είχαν αρχίσει να λιμνάζουν για τα καλά. Ήταν ίσως το μοναδικό πραγματικά αξιόλογο γεγονός που συνέβη μέσα στο κτήριο στη διάρκεια της ζωής του. Αν και τίποτα δεν κατάφερε κι εκείνος να αλλάξει ουσιαστικά στο εστιατόριο της ΕΡΤ. Εκεί που, όπως έλεγε, έβλεπες "όλη τη νεοελληνική αποτυχία". Σοφά διαλεγμένα λόγια. Έπρεπε να περάσουν 26 ολόκληρα χρόνια από εκείνη την εξομολόγησή του στο ραδιόφωνο της ΕΡΑ2 το 1987 για να πέσει βαρύς ο πέλεκυς. Ο κόμπος δεν λυνόταν όσες φορές κι αν προσπάθησαν οι διάφοροι επαΐοντες. Στην ουσία ποτέ δεν προσπάθησαν. Κάποιες ανακατατάξεις διευθυντών έκαναν και τίποτε άλλο. Πασαλείμματα. Σαν τις γάτες που τα κάνουν και ύστερα τα σκεπάζουν. Γόρδιος δεσμός. Τότε χρειάζεται κόψιμο. Η ιστορία μας διδάσκει πως δεν γίνεται αλλιώς.

Δυστυχώς αυτή ήταν η ενσάρκωση του φρικτού και συντηρητικότατου δημόσιου τομέα της σύγχρονης Ελλάδας. Η ΕΡΤ είχε γίνει το όνειρο κάθε πικραμένου ή αποτυχημένου "του χώρου" προκειμένου να κόψει μερικά Δελτία Παροχής Υπηρεσιών και να κάνει την "αρπαχτή" κάτω από το τραπέζι, αφού στην επιφάνεια φαίνονταν όλα λιτά και μετρημένα. Η εθνική ραδιοτηλεόραση έμεινε στάσιμη, με μια σειρά μεγάλων προσδοκιών να την ακολουθούν όλα τα χρόνια. Η ΕΡΤ ήταν πάντα το τρένο-φάντασμα που "θα μπορούσε να είναι" και όχι αυτό που πραγματικά ήταν. Κοιτάζαμε στον καθρέφτη και δεν βλέπαμε το πραγματικό είδωλο γιατί, απλούστατα, δεν κοιτάζαμε σε καθρέφτη αλλά σε κάποια εξιδανικευμένη κατάσταση, σε ένα συνεχώς ερχόμενο, αλλά πάντα απόν, μέλλον. 

Οι κάθε λογής τιμητές δεν άργησαν να μαζευτούν στην αυλή του ναού προκειμένου να συλλέξουν τα ψιχία των ψήφων, του ναρκισσισμού, της καταπιεσμένης και άνεργης ζωής και της τελευταίας κρατικής δημοσιότητας. Το κύκνειο άσμα πρέπει να τραγουδηθεί με επικό τρόπο. Το σύνθημα είναι πλέον η επανάσταση. Μέχρι για χούντες και ΥΕΝΕΔ φτάσαμε να ακούσουμε. Ότι η επταετία τάχα ήταν "παιδική χαρά" μπροστά σε αυτό που ζούμε σήμερα. Μακάρι ο καλός Θεός της Ελλάδας να προστατεύει τη χώρα από χούντες και δικτάτορες γιατί η εκείνη η παιδική χαρά ήταν κάτι τελείως διαφορετικό. Μη φτάνουμε να καταπίνουμε την κάμηλο. Αντιλαμβάνομαι πλήρως την οργή και την παρορμητική αντίδραση που ξεπηδά από διάφορες κοσμοθεωρίες. Όταν όμως σε ταΐζουν κουκιά, κουκιά λες.


Δεν υπάρχουν σχόλια: